بهداشت دهان

دنداندندان شستن مرتب دهان و تميز كردن دندان به سالم نگه داشتن دندانها و لثه شما كمك مي كند و از پوسيدگي دندانها و بيماري هاي لثه پيشگيري مي نمايد. ديگر عوامل كمك كننده عبارتند از: دهان شويه ها، تميز كردن زبان و خوردن رژيم غذايي سالم كه شامل نوشيدني ها و غذاهاي كم شيرين است. اگر سيگار مي كشيد، سيگار را ترك كنيد با اين كار بهداشت دهان افزايش مي يابد. حداقل يكبار در ماه دندان هاي خود را چك كنيد. چرا بهداشت دهان اهميت دارد؟بهداشت دهان از مشكلات دندان پيشگيري مي نمايد از جمله پلاك و سنگ دنداني كه مهمترين عوامل بيماري لثه و پوسيدگي هاي دندان هستند. بهداشت دهاني خوب همچنين مي تواند به پيشگيري يا تاخير در فرسايش دندان كمك نمايد.پلاك دندان يك رسوب سفيد و نرم است كه بر روي سطح دندان شكل مي گيرد. زماني شكل ميگيرد كه باكتري ها (ميكروبها) با غذا و بزاق تركيب ميشود. پلاك شامل انواع مختلفي از باكتري ها ميشود. با بهداشت دهان خوب مي توانيد پلاكها را از بين ببريد.
    سنگ دندان كه گاهي باره دندان نيز ناميده ميشود پلاك كلسيمي سخت شده است كه به سختي به دندانها مي چسبد. عموما، فقط دندان پزشك يا متخصص بهداشت دندان مي تواند آن را با ابزارهاي خاصي بردارد برخي از مشكلات رايج دندان مربوط به بهداشت ضعيف دهان پوسيدگي دندان هاپوسيدگي زماني اتفاق مي افتد كه در بخشهايي از ميناي دندان سوراخهايي شكل بگيرد. علت اصلي پوسيدگي ها ايجاد پلاك است. باكتري هاي موجود در پلاك با قندها و نشاسته موجود در غذاها واكنش نشان داده و اسيد ايجاد مي كنند. اسيدها به خاطر پلاك چسبيده به دندان پشت آنها نگه داشته شده و ميناي دندان را در خود حل مي كند. اگر دندانتان خراب شده است بايد تاج آن را برداشته و دندانها را پر كنيد.

بيماري لثه (بيماري پريودنتال)

بيماري لثه به معناي عفونت يا التهاب بافتهاي احاطه كننده دندان است. اغلب موارد بيماري هاي لثه به پلاك مربوط ميشوند. پلاك حاوي انواع مختلفي از باكتري هاست و شكل گيري برخي از انواع باكتري ها سبب ايجاد بيماري لثه ميشود.

بيماري لثه بسته به شدت آن عموما به دو نوع تقسيم ميشود- ژنژیویت‌ و پريودنتيت:


    ژنژيويت به معناي التهاب لثه ها است. انواع مختلفي دارد. با اين وجود، در اغلب موارد ژنوژيويت، پلاك عامل آن است.
    پرودنتيت زماني اتفاق مي افتد كه ژنوژيويت پيشرفت كرده و بدتر شود و بافتهايي را كه دندانها را به لثه ها متصل مي سازد (غشاء پريودنتال) را نيز درگير نمايد.

بيماري لثه متداول ترين عامل از دست دادن دندان در بزرگسالان است. همچنين مهمترين عامل تنفس بد (بوي بد دهان) است. با اين وجود، بيماري لثه اغلب قابل درمان است. (به مقاله مجزايي با عنوان "پلاك دندان و بيماري لثه" براي جزئيات بيشتر مراجعه نمائيد.)

فرسايش دندانها

فرسايش دندان يك مشكل متداول است. به معناي فرسايش تدريجي ميناي دندان در اثر فعاليت اسيد بر دندان ها است. اين فرسايش با آسيبي كه باكتري ها رسانده و منجر به پوسيدگي دندانها ميشوند متفاوت است. فرسودگي دندانها بر كل سطح دندان تاثير مي گذارد. در واقع، فرسايش دندانها مي تواند به نازك شدن ميناي دندان منجرشده و عاقبت مي تواند عاج دندان را كه نرم تر بوده و در زير مينا قرار دارد را تحت تاثير قرار دهد. عاج دندان بسيار حساس است و بنابراين فرسايش مي تواند به حساس شدن بيشتر دندانهايتان به گرما، سرما يا غذاها يا نوشيدني هاي شيرين شود.

بهداشت مرتب دهان

داشتن عادت به بهداشت خوب دهان بسيار اهميت دارد  مخصوصا، مسواك زدن مرتب و تميز كردن بين دندانها.

مسواك زدن دندانها

حداقل دو بار در روز دندانهايتان را مسواك بزنيد. از مسواك نرم و خمير دنداني كه حاوي فلورايد باشد استفاده كنيد. سر مسواك بايد به اندازه كافي كوچك باشد كه بتوان آن را براي همه قسمتهاي دهان به كار برد. حداقل دو دقيقه براي هر بار مسواك زدن زمان بگذاريد و همه قسمتها (داخل، خارج و برجستگي هاي دندان) را مسواك بزنيد.  به محل تلاقي دندان و لثه توجه خاصي داشته باشيد. هر 3 تا 4 ماه يك مسواك جديد تهيه كنيد. تحقيقات نشان مي دهد كه مسواكهايي كه به صورت خودكار چرخش و نوسان دارند (به طوري كه جهت چرخش به سرعت عوض ميشود) پلاك و مانده غذاها را بهتر از بين مي برند.

در حالت ايده آل، يا درست قبل از هر بار غذا خوردن يا حداقل يك ساعت بعد از خوردن دندانهاي خود را بشوييد. علت آن كمك به پيشگيري از فرسايش دندان است. بسياري از غذاها حاوي اسيد هستند. مخصوصا، نوشيدني هاي گازدار (از جمله آب گازدار) و آب ميوه ها. بعد از اينكه دندانتهايتان در معرض اسيد قرار گرفت، مينا تا حدي نرم ميشود. اما واكنش كلسيم و ديگر نمكهاي معدني در بزاق مي توانند به مقابله و برعكس كردن اين عمل نرم شدن كمك كنند. بنابراين، بلافاصله بعد از خوردن غذا دندانهايتان را نشوييد چون مينا تمايل به نرم شدن دارد. مخصوصا، بعد از خوردن يا نوشيدن غذاهاي اسيدي. بهتر اين است كه حداقل يك ساعت بعد از خوردن و آشاميدن صبر كرده و بعد مسواك بزنيد.

تميز كردن بين دندانها

بين دندانهاي خود را بعد از مسواك زدن يك بار در روز تميز كنيد اما ايده ال دوبار در روز است. با اين كار پلاك از بين دندانها برداشته ميشود. معمولا براي اين منظور از نخ دندان استفاده ميشود. با اين وجود، برخي تحقيقات نشان مي دهند كه مسواكهاي بين دنداني كوچك بهتر از نخهاي دندان اين عمل را انجام مي دهند. هدف تميز كردن كناره هاي دندان جايي كه مسواك نمي تواند وارد آن شود و پاك كردن غذاهاي باقي مانده در فضاهاي بين دندانها است. برخي از افرادي كه تا حالا بين دندانهايشان را تميز نكرده اند متعجب خواهند شد كه علاوه بر مسواك زدن تا چه حد باقي مانده و ذرات غذا را مي توان با اين كار از لاي دندانها خارج كرد.

اگر مطمئن نيستيد كه چگونه بايد بين دندانهايتان را تميز كنيد، از متخصص بهداشت دهان يا دندان پزشك خود سوال كنيد. به طور خلاصه، نخ دندانهاي معمولي همانند يك نخ پنبه اي هستند. 40 سانتي متر از آن را ببريد. انتهاي آن را اطراف انگشت اشاره يكي از دستان خود بپيچيد. سپس نخ را بين انگشت شست و انگشت اشاره بكشيد تا 3 تا 4 سانتي متر طول داشته باشد به طوري كه بتوانيد آن را بين دندانها بكشيد. به آرامي نخ دندان را به كناره هاي هر دندان از لثه به بالا بكشيد. هر دفعه از يك تكه تازه نخ دندان استفاده كنيد.

برخي افراد نخ دندانهاي موم دار را ترجيح مي دهند چون راحت تر از نخ دندانهاي معمولي بين دندانها سر مي خورند. همچنين برخي افراد از چنگالهاي كوچك پلاستيك يكبار مصرف استفاده مي كنند كه سر آنها بين دو چنگك مقدار كوچكي نخ دندان دارد. نگه داشتن و به كار بردن انها آسان است. با اين وجود، گران هستند. برخي افراد از خلال دندان يا مسواكهاي بسيار كوچك بين دنداني براي تميز كردن بين دندانها استفاده مي كنند.

در ابتدا كه شروع به تميز كردن بين دندانها مي كنيد ممكن است لثه هايتان كمي خوني شود. اما در عرض چند روز از بين مي رود. اگر خونريزي ادامه داشت به يك دندان پزشك مراجعه نمائيد، چون خونريزي مداوم مي تواند نشانه بيماري لثه باشد.

غذا و نوشيدني

قندها و غذاهاي شيرين در دهان اصلي ترين غذاهايي هستند كه باكتري ها را تحريك به ايجاد اسيد مي كنند كه اين اسيدها به پوسيدگي دندانها كمك مي كنند. غذاها و نوشيدني هاي اسيدي نيز يك فاكتور مهم در فرسايش دندانها هستند. بنابراين، به نكات زير توجه داشته باشيد:

    ميزان غذاها و نوشيدني هاي شيرين را محدود كنيد. مخصوصا به عنوان تنقلات از غذاهاي شيرين استفاده نكنيد.
    سعي كنيد تماس اسيد را با دندانها را كاهش دهيد. بنابراين، نوشيدني هاي گازدار (از جمله آب گازدار) و آب ميوه ها را محدود كنيد چون اسيدي هستند. بهتر است خود را به يك نوشيدني گازدار يا آب ميوه در روز محدود كنيد. به جاي آن، نوشيدني هايي را انتخاب كنيد كه كمتر اسيدي هستند مثل آب معمولي يا شير، چاي يا قهوه (بدن شكر).
    وقتي نوشيدني هاي گازدار يا اسيدي مي خورديد آنها را سريع قورت داده و در دهان خود نچرخانيد و براي مدتي در دهان خود نگه نداريد.
    حداقل يك ساعت بعد از خوردن يا نوشيدن هر چيزي مخصوصا غذاها و نوشيدني هاي اسيدي دندان ها خود را مسواك بزنيد. (براي دليل آن با بالا مراجعه كنيد.)
    به همين صورت، تا يك ساعت بعد از استفراغ دندانهايتان را مسواك نزنيد(چون بخشي از استفراغ اسيد معده است).

اقدامات ديگري كه مي توانيد انجام دهيد

معمولا اقدامات بالا كافي هستند با اين وجود:

    بسياري از افراد هر روز از دهان شويه هاي ضدعفوني كننده براي كمك به پيشگيري از بيماري لثه استفاده مي كنند. مخصوصا، براي كساني كه قادر به استفاده از مسواك نيستند، شستشوي مداوم با يك دهان شويه ضدعفوني كننده به تميز كردن دندانها كمك مي كند.
    بسياري از افراد نيز بعد از مسواك زدن دندانها زبانشان را نيز تميز مي كنند. مي توانيد اين كار را با مسواك انجام دهيد. همچنين مي توانيد از يك داروخانه تراشنده پلاستيك مخصوص جرم روي زبان خريداري كنيد.
    اگر سيگار مي كشيد، بايد سعي كنيد آن را ترك كنيد. سيگار كشيدن مهمترين عامل خطر براي توسعه بيماري لثه است.
    اگر كودكان نياز به دارو دارند سعي كنيد از داروهاي فاقد قند استفاده كنيد.
    برخي افراد بعد از هر وعده غذا از آدامسهاي فاقد شكر استفاده مي كنند. جويدن آدامس سبب افزايش گردش بزاق ميشود. بزاق به تحريك دهان و به پاك كردن هر گونه غذاي باقي مانده كمك مي كند.

برخي از نكات عمومي ديگر

    بايد داشتن بهداشت خوب دهان به كودكان از وقتي هنوز بسيار كوچك هستند آموزش داده شود.
    از هر چند وقت يكبار به توصيه دندان پزشكتان دندان هاي خود را چك كنيد (كه به صورت معمول حداقل يكبار در سال است). دندان پزشك مي تواند تشكيل پلاك را شناسايي كرده و سنگ دندان را بردارد. ژنژيويت اوليه يا خفيف را مي توان شناسايي و درمان كرد تا از پرودنتيت جدي تر پيشگيري شود. دندان پزشك مي تواند همچنين توصيه هايي در مورد روكشهاي مخصوص دندانهاي كودكان براي پيشگيري از فساد دندانها ارائه دهد.

بهداشت دهان، بيماري لثه و بيماري قلبي

بهداشت خوب دهان علاوه بر اينكه براي دندانها مفيد است مزاياي ديگري نيز دارد. شواهدي وجود دارد مبني براين كه بهداشت ضعيف دهان سبب افزايش احتمال ابتلا به بيمار يهاي قلبي مثل سكته و آنژين و ديگر مشكلات عروقي (بيماري هاي قلبي عروقي) ميشود.

در يك تحقيق آزمايشي بر روي بيش از 11000 فرد اسكاتلندي دريافتند كساني كه بهداشت دهانشان ضعيف است (دندانهايشان را نميشويند يا به ندرت ميشويند) احتمال ابتلاي آنها به بيماري هاي قلبي عروقي بيشتر است. مشخص نيست كه رابطه علت و معلول مستقيمي داشته يا صرفا يك رابطه ساده است و يا حتي اين يافته ها شايد اتفاقي باشند. به عبارتي، ثابت نشده است كه بهداشت ضعيف دهان حقيقتا مي تواند ريسك ابتلا به بيمار يهاي قلبي عروقي را افزايش دهد. با اين وجود، اين نظريه عملي است كه التهاب خفيف و عفونت در دهان كه از بيماري لثه حاصل ميشود مي تواند وارد جريان خون شده و سبب تحريك التهاب خفيف در عروق خوني شده و درطول زمان به بيماري هاي قلبي و عروقي منجر گردد.

براي روشن ساختن اين رابطه احتمالي نياز به تحقيقات بيشتري است و اما در عين حال مي تواند دليل ديگري براي مراقبت از دندانها و لثه هايتان باشد.