ليكن پلان (خزه پوستي)


ليكن پلان عمدتا سبب بثورات (راش) (rash) خارش دار پوستي ميشود. در برخي افراد ديگر قسمتهاي بدن مثل دهان، اندامهاي تناسلي، موها و ناخن ها را نيز تحت تاثير قرار مي دهد.

در اغلب موارد مشكل در عرض 6 تا 18 ماه از بين مي رود. درمان، عموما با يك كرم يا پماد استروئيدي سبب كم شدن خارش و كاهش راش تا زمان از بين رفتن مشكل ميشود.

ليكن پلان چيست و چه كساني به آن مبتلا مي شوند؟

ليكن پلان شرايطي است كه عموما بر پوست تاثير گذاشته و سبب بثورات خارش دار ميشود. در برخي موارد دهان، اندامهاي تناسلي، مو، ناخنها و به ندرت ديگر قسمتهاي بدن را تحت تاثير قرار مي دهد.

از هر 50 نفر حدودا 1 نفر ليكن پلان مي گيرد. احتمال ايجاد آن در زنان و مردان برابر است. بيش از دو سوم موارد در افراد بين 30 تا 60 سال به وجود مي آيد. با اين وجود، ممكن است در هر سني ايجاد شود. اين بيماري وراثتي نيست. عفوني هم نيست و بثورات به ديگران منتقل نميشوند.

 

عامل ليكن پلان چيست؟

عامل ليكن پلان شناخته شده نيست. نوعي التهاب در پوست ايجاد ميشود كه سبب ايجاد بثورات مي گردد. با اين وجود، علت ايجاد التهاب مشخص نيست. يك نظريه اين است كه يك ويروس يا ديگر عوامل محيطي ممكن است سيستم ايمني را براي حمله به سلولهاي پوست تحريك كرده و منجر به التهاب شود.

بثوراتي بسيار مشابه ليكن پلاتن گاها به خاطر عاملي شناخته شده به وجود مي آيد اما اين مشكل نادر است. براي مثال،

  • بثورات مشابهي به ليكن پلان در نتيجه عوارض جانبي نادر برخي از داروها به وجود مي آيد كه ﺿﺎﯾﻌﺎت ﻟﯿﮑﻨﻮﺋﯿﺪ ناميده ميشود. براي مثال، داروهاي ضد مالاريا، ضد التهاب، بتابلوكرها، تیازیدی دیورتیک‏ها و تزريقات طلا. بثورات در طول چند هفته بعد از توقف استفاده از دارويي كه عامل آن شده است از بين مي رود.
  • ليكن پلان در دهان گاهي به خاطر حساسيت به مواد جيوه اي كه براي پر كردن دندانها استفاده ميشود به وجود مي آيد.
  • بثورات مشابهي از ليكن پلان گاها بعد از تماس با مواد شيميايي خاصي كه در چاپ عكسهاي رنگي استفاده ميشود به وجود مي آيد.

ليكن پلان چگونه به وجود مي آيد و علائم آن چيست؟

ليكن پلان پوستي

اين نوع بثورات عمدتا متشكل از جوشهاي قرمز- زرشكي است. جوشها اغلب درخشنده بوده و سطح صافي دارند (پلان به معناي مسطح است). اندازه آنها از اندازه سر يك سوزن تا حدود 1 سانتي متر متفاوت است. تعداد جوشهاي مسطح ايجاد شده نيز متفاوت است. بثورات ممكن است در هر جايي از بدن اتفاق افتد اما احتمال ايجاد آن در سمت داخلي مچ، پايين پاها و انتهاي پشت بيشتر است.

رگهاي سفيد رنگ نازكي اغلب در بالاي هر ضايعه ايجاد ميشود كه Wickham's striae ناميده ميشود.

خارش مي تواند خفيف تا شديد باشد. خارش شديد رايج بوده و اغلب بدترين چيز در مورد ليكن پلان است. اين خارش ممكن است سبب بر هم خوردن خواب شده و بر كيفيت زندگي تاثير بگذارد. خارش در كساني كه تمايل دارند براي كم شدن خارش بثورات را بمالند كمتر از كساني است كه آنها را مي خراشند.

گاهي بثورات سريعا در طول چند روز ايجاد ميشود. گاهي هر ضايعه به تدريج در طول چند هفته به تدريج ايجاد ميشود. گاهي چندين ضايعه در راستاي زخم پيشين ايجاد ميشود. گاهي چندين ضايعه در كنار هم قرار گرفته و يك تكه بزرگ را شكل مي دهند. در طول زمان با محو شدن ضايعات قبلي ممكن است ضايعات جديد به وجود آيد. هر ضايعه چند ماه طول مي كشد تا از بين برود.

در اغلب موارد، بثورات بين 3 تا 18 ماه طول مي كشد و سپس از بين مي رود. در برخي موارد مدت طولاني تري باقي مي ماند. يك لك قوه اي يا خاكستري كه خارش ندارد ممكن است بر روي پوست جايي كه ضايعه وجود داشته باقي بماند. چندين ماه تا سالها طول مي كشد تا كاملا از بين برود.

رگه هاي سفيد باريكي روي هر ضايعه ايجاد ميشود كه Wickham's striae ناميده ميشود.

ليكن پلان دهاني

در حدود نيمي از افراد مبتلا به بثورات ليكن پلان پوست، رگه هاي سفيد در داخل گونه ها، لثه ها و زبان ايجاد ميشود. اغلب بدون درد و خارش است و تا زماني كه ديده نشود فرد متوجه آن نميشود. گاهي بدون وجود ليكن پلان در پوست، فقط در دهان ايجاد ميشود.

ليكن پلان همچنين مي تواند سبب ايجاد زخمهايي بر روي دهان شود كه متداول نيست. اگر ايجاد شوند بسيار دردناك و ناخوشايند هستند. غذاهاي داغ يا پر ادويه را مخصوصا اين افراد نمي توانند به راحتي بخورند.

زخمهاي دهان مي توانند با وجود يا عدم وجود بثورات پوست ايجاد شوند. در برخي موارد، لثه ها قرمز و دردناك ميشود.


ليكن پلان در ديگر قسمتهاي بدن

در اغلب افراد مبتلا به ليكن پلان بثورات فقط پوستي يا دهاني است. با اين وجود، در برخي موارد ديگر قسمتهاي بدن نيز درگير ميشود كه به صورت زير است:

  • واژن و فرج در زنان- ليكن پلان مي تواند در فرج رگه هاي سفيد بدون درد ايجاد نمايد. با اين وجود، مي تواند در فرج و ورودي واژن زخم و قسمتهايي قرمز رنگ دردناك نيز ايجاد كند. در مواردي كه خارش و زخم شديد است، رابطه جنسي بسيار دردناك ميشود. ممكن است بافت جوشگاه نيز شكل بگيرد كه ورودي واژن را تنگ تر سازد.
  • آلت مردان- بثورات پوستي ممكن است برجستكي سر آلت را تحت تاثير قرار دهد. همچنين، تكه هاي سفيد رنگ ممكن است در قسمت سر آلت شكل بگيرند.
  • ناخن ها- از هر 10 نفر مبتلا به ليكن پلان در يك نفر ناخن ها نيز تحت تاثير قرار مي گيرد. معمولا سبب كمي برآمده شدن ناخن ميشود. به ندرت، آسيب جدي به ناخن ممكن است اتفاق افتد.
  • پوست سر- كه مي توانند سبب تكه هايي از طاسي شود.
  • به ندرت- ازوفاگوس (ناي)، پلك ها، مجراي گوش، مثانه و مقعد ممكن است تحت تاثير قرار گيرند.

چگونه ميتوان ليكن پلاتن را شناسايي كرد؟

در اغلب موارد، بثورات مشخص بوده و پزشك مي تواند شرايط را با توجه به آن تشخيص دهد. اگر شك داشت، مي تواند مقدار كمي از پوست را تحت بي حسي موضعي (نمونه برداري) بردارد. نمونه زير ميكروسكوپ بررسي ميشود. با مشاهده تغيراتي در پوست كه مشخصه خاص اين بيماري است مي توان آن را تاييد كرد.

درمان ليكن پلان چيست؟

براي ليكن پلان درمان سريعي وجود ندارد. با اين وجود، احتمالش هست كه خود به خود در طول زمان از بين برود. هدف درمان كاهش خارش و بهبود ظاهر بثورات تا زماني است كه بيماري از بين برود.

  • عدم درمان- اگر علائم خفيف باشد اين يك گزينه است.
  • كرم يا پماد استروئيد- عموما پيشنهاد ميشود. استروئيدها التهاب را كاهش مي دهند. تاثير كرمها و پمادهاي استروئيد متفاوت است. در اغلب موارد جواب داده و خارش را كاهش مي دهند اما اغلب سبب از بين رفتن بثورات نميشوند.
  • مصرف دوره اي از قرصهاي استروئيدي- اگر ليكن پلان شديد باشد ممكن است تجويز شود. اين قرصها مي توانند بثورات را تا حد زيادي كاهش و از بين ببرند. استفاده از قرصهاي استروئيدي به خاطر داشتن عوارض جانبي بيش از چند هفته توصيه نميشوند. بنابراين، ممكن است بثورات بعد از توقف استفاده از قرصها دوباره ظاهر شوند. با اين وجود، يك دوره قرص استروئيدي مي تواند به شما به گذر از مرحله مخصوصا سخت آن كمك نمايد.
  • دارو هاي مهار كننده سيستم ايمني- اگر ليكن پلان شديد باشد ممكن است اين داروها توسط متخصص تجويز شود كه شامل آزيتوپرين و سيكلوسپورين ميشود. اين داروها التهاب را كاهش داده و در بيماريهاي مختلف زماني كه كنترل التهاب مشكل است استفاده ميشوند. پتانسيل بالاي ايجاد عوارض جانبي جدي آنها بدين معنا است كه به صورت مداوم مورد استفاده قرار نگرفته اما مي تواند براي افرادي كه مبتلا به ليكن پلاتن شديد هستند تجويز گردد.
  • PUVA- يك نوع خاص نور درماني است كه اگر ليكن پلان در شما گسترده و شديد باشد ممكن است توسط متخصص تجويز شود.
  • داروهاي آنتي هيستامين- مي تواند به كاهش خارش كمك كند. اگر خارش سبب ميشود نتوانيد شبها بخوابيد، آنتي هيستامين مي تواند شما را خواب آلود كرده و به رختخواب بكشاند.
  • نرم كننده ها- اغلب براي مرطوب كردن پوستتان تجويز ميشود. همچنين مي تواند به كاهش خارش كمك كند.

كرمها و پمادهاي جديدتر تعديل كننده ايمني مثل تاکرولیموس و pimecrolimus به نظر موثر مي آيند اما براي تاييد نقش آنها در درمان ليكن پلان نياز به تحقيقات بيشتري هست.

دورنما براي افراد مبتلا به ليكن پلان چگونه است؟

  • در كل، دورنما خوب است. ليكن پلان اغلب بدون مشكل مي آيد و مي رود.
  • بدون درمان، حدود نيمي از موارد ابتلاي پوست در عرض 6 تا 9 ماه بهبود مي يابند. مابقي نيز در مدتي كمي بيش از اين از بين مي روند. اگر چه باقي ماندن بثورات بيش از 18 ماه متداول نيست، اما در برخي تا 2 سال هم ممكن است طول بكشد. با يان وجود، ليكن پلان در تعداد محدودي از افرادي كه بيماري در آنها بسيار شديد است بيش از اين مدت باقي مي ماند. اين اتفاق اغلب در افرادي مي افتد كه ليكن پلان در دهانشهان ايجاد زخم كرده يا بر فرج يا آلت شان ايجاد شده است.
  • درمان معمولا علائم پوستي را كاهش مي دهد تا زماني كه بثورات از بين برود.
  • براي ليكن پلان پوست، وقتي بثورات از بين رفت، از هر 5 نفر يك نفر از افراد مبتلا به ممكن است در آينده دوباره بيماريشان عود كند. در تعداد معدودي چندين بار اين مشكل باز مي گردد.
  • اگر ليكن پلان بر روي مو يا ناخن ها تاثير بگذارد، هر گونه آسيبي مثل تكه هاي طاسي يا تخريب ناخنها دائمي خواهد بود.
  • شانس ابتلا به بيماري هاي التهابي در افراد مبتلا به ليكن پلان كمي بيشتر است، بيماري هايي مثل كوليت زخمي، طاسي منطقه اي، پيسي، درماتوميوزيت، مورفه، خزه سفت پوستي (lichen sclerosus) و میاستنی گراویس. شايد دليلش اين باشد كه برخي از افراد بيشتر مستعد ابتلا به به بيماري هاي ايمني يا التهابي هستند. با اين وجود، اغلب افراد مبتلا به ليكن پلان مبتلا به چنين بيماريهايي نميشوند.
  • اگر به خاطر ليكن پلان در دهان زخم ايجاد شد، شانس ابتلا به سرطان دهان بيشتر از حدمتوسط است. دوباره، اغلب افراد به آن مبتلا نميشوند اما چكاب مرتب توسط يك دندان پزشك توصيه ميشود.
  • اگر فرج خيلي بد تحت تاثير بيماري قرار گرفته باشد، شانس ابتلا به سرطان فرج نيز تا حدودي افزايش مي يابد