شناخت ريسكهاي بهداشتي

شانس خود را براي سلامت بهتر افزايش دهيد

خطرات در اطراف همه ما وجود دارند. عطسه كسي در اطراف شما مي تواند ريسك گرفتن آنفولانزا را در شما افزايش دهد. سيگار كشيدن ريسك بسياري از سرطانها را افزايش مي دهد. چاقي مي تواند خطر ابتلاي شما به ديابت را افزايش دهد. و اگر توجهي به تيتر خبرها داتشه باشيد ممكن است نگران شويد كه احتمالا در خطر مسموميت غذايي،  عفونت زيكا، حملات كوسه ماهي و غيره هستيد. چگونه مي توانيد بفهميد كدام خطرات براي سلامتي شما كاربرد دارد؟

ريسكهاي بهداشتي گاهي مي توانند گيج كننده باشند بنابراين شناخت آنها اهميت دارد. آگاهي داشتن نسبت به خطراتي كه شما و خانواده تان ممكن است با آن مواجه شويد مي تواند به شما در يافتن راهها براي اجتناب از مشكلات بهداشتي كمك نمايد. همچنين مي تواند مانع تحريك خطرات نامحتمل توسط شما شود. دانستن خطرات و مزاياي يك درمان پزشكي مي تواند به شما و پزشك شما كمك نمايد كه تصميات آگاهانه تري بگيريد.

شناخت ريسكهاي بهداشتي براي گرفتن تصميمات در رابطه با مراقيتهاي بهداشتي براي شما كليدي هستند همچنين مي تواند دورنمايي از مزايا و مضرات بالقوه به شما ارائه دهد كه به موجب آن مي توانيد انتخابهاي هوشمندانه بر اساس حقايق و بدون واهمه داشته باشيد.

يك ريسك بهداشتي شانس و يا احتمال مضر بودن يك چيز براي شما است كه مي تواند بر سلامتتان تاثير منفي بگذارد. ريسك به اين معني نيست كه قطعا يك اتفاق بد خواهد افتاد. اين فقط يك احتمال است. چندين مشخصه كه "فاكتورهاي خطر" ناميده ميشوند بر كم يا زياد بودن ريسكهاي بهداشتي شما تاثير مي گذارد.

فاكتورهاي ريسك بهداشتي فردي شما عبارتند از سن، جنسيت، سابقه بهداشتي خانوادگي، سبك زندگي و خيلي چيزهاي ديگر. برخي فاكتورهاي خطر را نمي توان تغيير داد مثل ژن ها يا قوميت. برخي ديگر در كنترل خود شما هستند مثل رژيم غذايي، فعاليت فيزيكي و اينكه مثلا كمربند ايمني را ببنديد.

وقتي به آمار بهداشتي نگاه مي كنيد، به نوع آدمهايي كه در آن توضيح داده شده اند توجه داشته باشيد. اگر آنها شبيه شما نيستند، و يا اگر طبقه بندي آن خيلي وسيع است، بنابراين ريسك شما در آن مورد مي تواند متفاوت باشد. يك عبارت كلي مثل " بيش از نيمي از افراد بالاي 45 سال در كشور در برهه اي از زندگي خود دچار بيماري قلبي ميشوند" يك ميانگين آماري در كل جمعيت است. اگر سن شما كمتر از 45 سال است، ريسك بيماري قلبي در شما عموما بسيار كمتر خواهد بود. هر چه فاكتورهاي خطر بيشتري داشته باشيد مثل سيگار كشيدن، فشار خون بالا و يا ديابت- ريسك ابتلاي شما بالاتر خواهد رفت. ورزش و رژيم غذايي سالم، از طرف ديگر، مي تواند ريسك ابتلاي شما به بيماري هاي قلبي را در مقايسه با ديگران كاهش دهد.

در بسياري از مواقع، برداشت ما از ريسك غير منطقي است. ما گاهي درمورد چيزهايي نگران ميشويم كه احتمال وقوع آن اتفاق براي ما خيلي كم است و در مقابل گامهايي را كه مي توانيم در جهت پيشگيري از وقوع چيزهايي كه به ما آسيب مي رسانند مثل بيماري قلبي و يا سرطان روده برداريم را ناديده مي گيريم.

صحبت كردن در مورد ريسكهاي بهداشتي ممكن است مضطرب كننده باشد. حتي گاهي پزشكان نيز با مفهوم ريسك مشكل دارند. در كل رياضيات براي بسياري از افراد يك مشكل محسوب ميشود. با اين وجود رياضيات در بسياري از فعاليت هاي روزمره كه بر سلامت ما تاثير مي گذارند پنهان شده است. محققان در تلاشند به افراد در درك و كار كردن با ارقام كمك كنند تا بتوانند ريسك ابتلاي خود را به ديابت و يا اضافه وزن از جمله چاقي در دوران كودكي كاهش دهند.

تحقيقات نشان مي دهند كه نحوه شنيدن و تفسير ما از آمار بهداشتي مي تواند تحت تاثير ارقام توضيح داده شده و يا نحوه قالب بندي آن قرار گيرد. توضيحات مختلف مي تواند بر ميزان وضوح اطلاعات و احساستي كه مي تواند برانگيزد تاثير بگذارد. براي مثال جمله "20 درصد مردم كشورمان عاقبت از سرطان فوت مي كنند" به نظر احتمال وقوعش كمتر از زماني مي رسد كه گفته شود " تقريبا 80 درصد مردم كشور از سرطان نمي ميرند". اگر همين اطلاعات با نسبت بيان شوند وضوح بيشتري دارند:" از هر 5 نفر در كشور 1 نفر عاقبت از سرطان فوت مي كند". تحقيقات نشان مي دهد كه شكلها و نمودارها براي مثال قابل فهم تر هستند مثلا در اين مورد شكل 5 آدم كشيده شود كه يكي با رنگ ديگري مشخص شده باشد.

براي درك ريسكهاي بالقوه يا مزاياي يك درمان پزشكي يا تغيير رفتار، تمركز بر يك مفهوم رياضي كه "ريسك مطلق" ناميده ميشود مي تواند كمك كننده باشد. ريسك مطلق شانس وقوع يك اتفاق است مثلا يك مشكل بهداشتي كه ممكن است در طول زمان ايجاد شود. براي مثال در مورد يك بيماري ممكن است از هر 100 مرد دو نفر در سن ميانسالي به آن مبتلا شوند. اگر يك داروي خاص شانس ابتلا را از 2 نفر به يك نفر در 100 مرد كاهش دهد اين دارو ريسك مطلق را به ميزان 1 درصد كاهش داده است. يك راه ديگر براي بيان اين مطلب اين است كه بگوييم شما بايد 100 نفر را با اين دارو درمان كنيد تا مانع از ابتلاي 1 نفر ديگر از اين بيماري شويد.

با اين وجود ممكن است گاهي شنيده باشيد كه از مفهومي كه اصطلاحا "ريسك نسبي" ناميده ميشود استفاده مي گردد. در ريسك نسبي ريسكهاي مطلق يك گروه با گروه ديگر مقايسه ميشود. در مثال بالا، شما همچنين مي توانيد بگوييد كه اين دارو ريسك ابتلا به اين بيماري را تا 50 درصد كاهش دهد چون 1 نصف 2 است. اگر صرفا به ريسك نسبي نگاه كنيد ممكن است فكر كنيد كه چقدر اين دارو تاثير گذار است.

در بيسشتر مواقع، ريسك نسبي بسيار بيشتر از ريسك مطلق به نظر مي رسد كه مي تواند گمراه كننده باشد. وقتي در مورد ارقام مربوط به ريسك مي شنويد، بهتر است بر روي ريسك مطلق تمركز كنيد.

درك ريسكهاي بهداشتي وقتي احساسات در اوج خود باشد كار سختي است مثلا در زماني كه فرد دچار يك بيماري جدي است. در تحقيقي نشان داده شده است كه مبتلايان به سرطان پيشرفته نتايج بهتر يا زمان زنده ماندن طولاني تر از آنچه كه مد نظر پزشك است را انتظار دارند. بيشتر بيماران متوجه نيستند كه دورنماي آنها بسيار با دورنماي پزشكشان متفاوت است. چنين سوء تفاهمي سبب ميشود كه بيمار زير بار درمانهاي سخت نرود.

ارتباط يك مسير دو طرفه است. براي اينكه بحثي موثر باشد، پزشكان بايد بيمار را تشويق به سوال پرسيدن نموده و  به آنها جواب دهند. بيماران نيز بايد سوالهاي مهم خود را بپرسند. در حال حاضر شيوه هايي براي كمك به پزشكان و بيماران براي داشتن بحثهاي واقع بينانه در مورد موضوعات نظير احساسات، گزينه هاي درماني و نتايج احتمالي طراحي شده اند.

محققان نشان داده اند كه مي توان اين گفتگو ها را ارتقاء داد. بهتر است بيماران 3 تا 4 سوال اصلي در ذهن داشته باشند تا از پزشك خود بپرسند. براي افراد مبتلا به سرطان پيشرفته اين سوالها مي تواند شامل موارد زير باشد: درمان چگونه بر كيفيت زندگي من تاثير مي گذارد؟ ميانگين طول عمر براي اين نوع سرطان چقدر است؟

فرد ممكن است در زمان پرسيدن چنين سوالاتي احساس ترس داشته باشد. گاهي او واقعا نمي خواهد جوابها را بداند و يا احساست متناقضي دارد. پزشكان مي توانند با باز كردن صحبت به آنها كمك كنند. آنها ميتوانند بگويند: "به من بگو به چي فكر مي كني؟"" آيا سوالي داري؟" . چنين جملات شروع كننده اي مي تواند به بيماران و خانواده هايشان كمك نمايد تصميات آگاهانه تري در مورد سلامت خود بگيرند.

با صحبت كردن با پزشك خود در مورد ريسكهاي بهداشتي خود شروع كنيد. بپرسيد چگونه ميتوانيد ريسكهاي خود را كاهش دهيد.

انتخابهاي آگاهانه

در مورد ريسكهاي بهداشتي خود از پزشك سوال كنيد

ريسكهاي بهداشتي فردي من كدام هستند؟ آيا اين ريسكها در كل طول زندگي من وجود دارند و يا در يك دوره كوتاه وجود خواهند داشت؟

چه كارهايي مي توانم براي كاهش ريسكهاي بهداشتي خود بردارم؟ (مثلا از طريق ورزش و يا يك رژيم غذايي سالم)

گزينه هاي من چيست؟ (براي درمانها، آزمايشهاي غربالگري، و يا ايجاد تغييرات سالم)

نتايج اين آزمايشها و يا درمانها چه چيزهايي درمورد ريسكهاي من مشخص مي كند؟

مزايا و عوارض جانبي احتمالي آنها چه هستند؟ اين تغييرات چه تاثيري بر من خواهند گذاشت؟

در مورد هر آنچه را كه متوجه نمي شويد با پزشك خود مشورت كنيد. اين وظيفه پزشك است كه طوري در مورد ريسكهاي بهداشتي توضيح دهد كه براي شما قابل فهم باشد.