تب بالا در کودکان

بیشتر موارد تب (دمای بالای بدن) درکودکان جدی نبوده و به دلیل عفونت های شایع دوران کودکی از قبیل تورم های تنفسی، سرماخوردگی ها و سایرعفونت های ویروسی می باشد. هرچند گاهی تب، نشانه ای از یک عفونت جدی است. درصورتی که کودک دچار تب شود، سعی کنید شرایط مساعدی را برای وی فراهم آورید. برای مثال، از طریق دادن داروهای مسکن مثل ایبوپروفن یا پاراستامول و دادن نوشیدنی های زیاد به کودک. همچنین علایمی از قبیل ازدست رفتن آب بدن و بیماری های جدی بررسی شود. اما اگر نگران هستید به دنبال کمک های پزشکی باشید.

علت تب (دمای بالای بدن) چیست؟

عفونت های ویروسی از دلایل عمده میباشند. عفونت های ویروسی علت بسیاری از بیماری های شایع از قبیل سرماخوردگی ها، تورم های تنفسی، آنفولانزا، اسهال و غیره می باشند. گاهی این عفونت ها، بیماری های جدی تری را باعث می شوند.

عفونت های باکتریایی نسبت به عفونت های ویروسی کمتر شایع بوده، ولی باعث تب می شوند. احتمال ایجاد بیماری های جدی از قبیل پنومونی (ذات الریه)، عفونت های کلیوی و ادراری، سپتی سمی (ورود عفونت به خون) و مننژیت توسط باکتری ها بیشتر است.

درصورتی که کودک دچار تب شد، چه می توان انجام داد؟

·         شرایط مساعدی برای کودک خود ایجاد کنید.

·         نشانه های ازدست رفتن آب بدن را بررسی نمایید.

·         علایم عفونت های جدی را بررسی کنید.

·         کودک خود را تا زمانی که بهتر می شود، دور از مدرسه یا کودکان دیگر نگه دارید.

·         درصورتی که نگران هستید به دنبال کمک های پزشکی باشید.

به وجود آوردن شرایطی مساعد برای کودک:

تب می تواند احساس ناراحتی و تحریک پذیری در کودک ایجاد کند. موارد زیر اعمالی هستند که والدین کودک می توانند برای پایین آوردن تب و فراهم کردن شرایط مساعدتری برای کودک انجام دهند.

·         والدین می توانند به کودک خود داروهای مسکن از قبیل ایبوپروفن یا پاراستامول دهند. هر دو این داروها می توانند دمای بدن را پایین بیاورند. می توانید این داروها را به فرم مایع (شربت یا قطره) برای کودکان تهیه نمایید. این داروها با نام های متنوعی در دسترس می باشند. یک راه درمان، دادن پاراستامول قابل حل در نوشیدنی کودک مانند شیر است. دوز مناسب برای هر گروه سنی روی پاکت دارو معلوم می شود. ولی باید در میزان این داروها دقت شود. هیچگاه داروی قرص یا شربت بزرگسالان را به همان میزان و اندازه به کودکان ندهید که منجر به مسمومیت دارویی می شود.

توجه: این داروها علت تب را درمان نکرده، بلکه تنها به تسکین درد و ناراحتی کمک می کنند. درصورتی که کودک دارای حال عمومی مساعدی است و ازطریق تب دچار آشفتگی نمی شود، استفاده از این داروها مورد نیاز نمی باشد.

توجه: ایبوپروفن و پاراستامول را باهم و در یک زمان به کودک ندهید. هرچند، گاهی اوقات، درصورتی که کنترل تب مشکل باشد، در دوز داروی تجویز شده ممکن است جایگزینی یکی از این داروها با دیگری توسط پزشک یا پرستار توصیه شود. انجام دوز جایگزین تنها بعد از ارزیابی توسط پزشک یا پرستار مناسب می باشد.

توجه: از ایبوپروفن درموارد زیر استفاده نکنید:

-          کودکانی که به این دارو یا سایر داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) واکنش نشان می دهند (ازدیاد حساسیت دارند).

-          کودکانی که توسط NSAID دچار حمله آسم می شوند.

·         درآوردن لباس های کودک درصورتی که دمای اتاق طبیعی است. پوشاندن کودک تب دار، اشتباه می باشد. هدف از این کار پیشگیری از گرمای بیش از حد و لرز است.

·         دادن نوشیدنی زیاد این کار مانع از دست رفتن آب بدن می شود. کودکانی که تب بالا ندارند و خیلی تحریک پذیر نیستند، تمایل بیشتری به نوشیدن مایعات دارند. بنابراین، درصورتی که مشتاق به نوشیدن مایعات نباشند، امکان دارد در ابتدا دادن پاراستامول یا ایبوپروفن مفید باشد. سپس بعد از پایین آمدن دمای بدن آنها تقریبا هر نیم ساعت به آنها مایعات بدهید. اگر کودک از شیر مادر تغذیه می کند، این شیر بهترین مایع است. هرچند والدین می توانند غذای بیشتری را اغلب با افزایش مقدار مایع فراهم کنند.

کودکی که تب دارد را پاشویه نکنید. این روش در گذشته رایج بود اما اکنون توصیه نمی شود. به این دلیل که رگهای خونی زیرپوست درصورتی که آب بیش از حد سرد باشد، باریکتر شده که این امر اتلاف گرما را کاهش داده و می تواند گرما را در بخش های پایین تر بدن به دام اندازد. این شرایط ممکن است وضعیت کودک را بدتر کرده و بسیاری از کودکان شرایط نامساعدی را با این کار به دست می آورند.

برخی از افراد از کولر برای خنک کردن کودک استفاده می کنند. اگر هوای پنکه بیش از حد سرد باشد، دوباره این ایده ممکن است مضر باشد. هرچند جریان ملایمی از هوا درداخل اتاق که به همان دمای اتاق می باشد ممکن است مفید باشد. پس فقط پنجره اتاق را باز کرده یا از یک پنکه در گوشه دیگری از اتاق برای نگه داشتن جریان هوا استفاده کنید.

مشاهده علایم از دست رفتن آب بدن

تب به دلیل هربیماری که باشد، ممکن است منجر به از دست رفتن آب بدن ( کم آبی بدن) شود. تب به خودی خود می تواند باعث تعریق بیشتر شده و برخی از کودکانی که با تب تحریک پذیر می شوند، به اندازه ای که بدنشان به مایعات نیاز دارد، از مایعات استفاده نمی کنند. به ویژه، از دست رفتن آب بدن در کودکی که دچار تهوع یا اسهال زیاد می باشد، می تواند سریعتر پیشرفت کند. لذا درصورتی که کودک شما تب دارد، او را به نوشیدن زیاد تشویق نمایید. نشانه های از دست رفتن آب بدن شامل خشکی دهان، چشمان بدون اشک و تورفته، خواب آلودگی و به طور کلی ناخوشی بیشتر می باشد. درصورتی که شما به ازدست رفتن آب بدن کودک خود مشکوک هستید، به دنبال کمک های پزشکی باشید.

مشاهده علایم بیماری های جدی

کودک مبتلا به تب ممکن است ناخوش و بیحال به نظر رسد. امکان دارد تحریک پذیر و سرخ گون شود. هرچند بیشتر حالات تب از طریق امراض جدی به وجود نمی آیند، و دمای بدن به سرعت پایین می آید. کودکان به سرعت و به طور کامل به حالت طبیعی باز نخواهند گشت ولی کاهش یافتن دمای بدن کودک اطمینان دهنده است. درصورتی که کودک به یک عفونت جدی مبتلا باشد، علیرغم تلاش هایی که برای پایین آمدن دمای بدن وی انجام می شود، معمولا وضعیت او بدتر خواهد شد. به علاوه، این کودکان ممکن است علایم نگران کننده دیگری داشته باشند. برای مثال، مشکلات تنفسی، خواب آلودگی، تشنج، درد یا سردرد که علیرغم ایبوپروفن و پاراستامول بدتر می شوند. اما از غریزه خود استفاده کنید. اگر حس می کنید کودک به هر دلیلی در حال بدتر شدن بوده یا عفونتی جدی در حال پیشرفت در وی می باشد، به پزشک مراجعه کنید.

توجه: بهتر است در طول شب، درصورتی که کودک تب دارد، برای اطمینان از اینکه عفونت جدی در حال پیشرفت نمی باشد، 2 یا 3 مرتبه وی را کنترل کنید.

مننژیت و سپتی سمی

دو نوع از بیشترین عفونت های جدی، مننژیت و سپتی سمی (عفونت خون) هستند. این عفونت ها شایع نبوده و اکثریت وسیعی از کودکان مبتلا به تب، این عفونت ها (یا سایر عفونت های جدی) را ندارند. اما درصورتی که این عفونت ها پیشرفت کنند، به درمان فوری نیاز دارند. از این رو، موارد زیر راهنمایی را برای مشاهده علایم این عفونت ها در اختیار شما قرار می دهد.     

علایم نگران کننده اولیه شایع مننژیت و/یا سپتی سمی

بسیاری از کودکان (و بزرگسالان) که به مننژیت یا سپتی سمی مبتلا هستند، درابتدا علایم ویژه ای ندارند، تنها علایمی از قبیل احساس ناخوشی یا به طور کلی ناخوش به نظر رسیدن شدید. هرچند سه نشانه ای که معمولا در ابتدا پیشرفت کرده – اغلب قبل از بیشتر نشانه های کلاسیک – شامل موارد زیر می باشند:

·          درد پا – که می تواند جدی شده و برای ایستادن یا راه رفتن مشکل ایجاد کند.

·         سردی دست ها یا پاها – حتی با وجود تب.

·         پوست رنگ پریده یا لکه دار – به ویژه پوست رنگ پریده و تیره  و آبی رنگ در اطراف لب ها.

جوش های پوستی – ممکن است با مننژیت و سپتی سمی رخ دهد، اما نه همیشه

این جوش های پوستی قرمز یا بنفش هستند. لکه های کوچکی که بتدریج پیشرفت کرده و ممکن است به صورت مجموعه ای در هر نقطه ای ازبدن رخ دهند. این جوش ها اغلب به سمت قرمزی و متورم شدن رشد کرده و مقداری کبود به نظر می رسند. یک یا دو جوش ممکن است در ابتدا ایجاد شده اما به تدریج در بسیاری از نقاط مختلف بدن ظاهر می شوند. این لکه ها/نقاط قرمز و متورم برخلاف بسیاری از جوش های دیگر، بعد از فشاردادن محو نمی شوند. برای بررسی این امر، تست تامبلر را انجام دهید. لیوان شفافی (تامبلر) را به طور محکم روی یکی از لکه ها یا نقاط قرمز و متورم قرار دهید. درصورتی که این نقاط ناپدید نشده و شما هنوز بتوانید آن ها را از داخل لیوان مشاهده کنید، فورا به دنبال کمک های پزشکی باشید.

توجه: جوش پوستی در تمام انواع مننژیت و سپتی سمی روی نداده اما زمانی که اتفاق می افتد، می تواند مشخصه ویژه ای برای این قبیل عفونت ها باشد.

علایم دیگری که ممکن است در کودکان مبتلا به مننژیت و سپتی سمی رخ دهد

·         گریه بیش از حد – اغلب ناله های بلند و متفاوت از گریه معمولی کودک.

·         تنفس سریع، یا الگوهای غیرمعمول تنفس.

·         تب – اما ممکن است کودک داغ به نظر نرسد و پوست وی رنگ پریده، قرمز ومتورم یا متمایل به آبی باشد. دست ها و پاها ممکن است سرد احساس شوند و کودک ممکن است دچار لرز شود.

·         نخوردن غذا – گاهی تهوع مکرر.

·         تحریک پذیر بودن – به ویژه زمانی که کودک بهبود می یابد. به طورمعمول کودک در زمان بهبودی شادتر خواهد بود.

·         خواب آلودگی یا ضعف – به آسانی بیدار نشدن.

·         لکه ها و خال های نرم روی سر کودک که ممکن است به جای تورفتگی، برجسته و متورم باشند. به این برجستگی و تورم، ورم جمجمه کودک گفته می شود.

·          ممکن است حرکات تشنجی رخ داده و بدن سفت شود. گاهی اوقات حالت عکس اتفاق افتاده و بدن سست و نرم می شود. تشنج نیز گاهی رخ می دهد.

سایر نشانه های ممکن در کودکان بزرگتر و بزرگسالان مبتلا به مننژیت یا سپتی سمی

·         تب و لرز – هرچند دست ها و پاها اغلب سرد احساس می شوند.

·         سفتی گردن – گردن نمی تواند به جلو خم شود.

·         سردرد – که می تواند جدی شود.

·         تنفس سریع.

·         درد در عضلات و مفاصل – درد می تواند مقداری جدی شود.

·         دوست نداشتن (ترس) نورشدید – که باعث بسته شدن چشم ها و روی گرداندن از نور می شود.

·         خواب آلودگی، گیجی یا رفتارهای غیرعادی – که ممکن است به ندرت ظاهر شوند.

·         تکرار تهوع – گاهی اوقات دردهای شکمی و اسهال.

دوره علایم مننژیت یا سپتی سمی

نشانه ها اغلب به طور سریع، تقریبا در طول چند ساعت گسترش می یابند. می توانند به هر ترتیبی رخ داده ولی همه نشانه ها لازم نیست باهم اتفاق بیافتند. گاهی نشانه ها خیلی آهسته، در طول چند روز گسترش می یابند. علایم ممکن است در ابتدا بیماری جدی خفیفتری از قبیل آنفولانزا را نشان دهند. اما حتی اگر گمان می کنید تب بالا به دلیل آنفولانزا شروع شده است، درصورتی که علایم بدتر شوند، ممکن است بیمار مبتلا به مننژیت یا سپتی سمی شده باشد.

به طور خلاصه:

بیشتر تب ها به دلیل عفونت هایی هستند که جدی نبوده و به مدت طولانی طول نمی کشند. اما درصورتی که کودک در عرض چند روز بهبود نیابد یا هر نشانه نگران کننده ای داشته باشد، به پزشک مراجعه نمایید.