آنچه كه بيني شما مي شناسد

حس بويايي و سلامت شما

حس بويايي شما، تجربه تان را از دنياي اطرافتان غني مي سازد. رايحه هاي متفاوت مي توانند حالت روحي شما را تغيير دهند، شما را به خاطره اي دور ببرند و حتي مي توانند شما را به عشقتان وابسته نمايند. توانايي شما در بوييدن همچنين نقش كليدي در سلامت شما ايفا مي كند. اگر توانايي شما در بوييدن كاهش پيدا كند مي تواند بر رژيم غذايي و خورد و خوراك ، سلامت فيزيكي و ايمني روز مره شما تاثير بگذارد.

چه بوي قهوه دم كرده، درختان كاج در جنگل و يا دود يك آتش باشد فرقي نمي كند، بو در واقع مولكولهايي كوچكي هستند كه مواد اطراف ما آنها را آزاد مي كنند. وقتي نفس مي كشيم و اين مولكولها را به داخل بدن مي فرستيم، سلولهاي حسي بسيار تخصصي در داخل بيني را تحريك مي كنند. هر يك از اين سلولهاي حسي فقط يك نوع گيرنده رايحه دارند- ساختاري در سلول كه به صورت انتخابي به نوع خاصي از مولكولهاي "داراي بو" مي چسبد- اما يك مولكول مفروض مي تواند تركيبي از اين گيرنده ها را تحريك كرده و از يك بوي خاص يك نمود منحصر به فرد در مغز ايجاد كند.

برآورد شده است كه تعداد رايحه هايي كه هر فرد مي تواند تشخيص دهد بين 10 هزار و 100 ميليارد و يا حتي بيشتر است. همه ما تركيبات مختلفي از سلولهاي تشخيص دهنده رايحه در بيني خود داريم، بنابراين حساسيت هر فردي به بوها با ديگران متفاوت است. در واقع، اگر دو نفر يك چيز فيزيكي مشابه را ببويند، درك آن دو ممكن است بسيار با هم متفاوت باشد.

از آنجايي كه اطلاعات مربوط به بو به قسمتهاي مختلفي از مغز فرستاده ميشود، بنابراين رايحه ها مي توانند بر جنبه هاي مختلفي از زندگي ما مثل حافظه، حالت روحي و  احساسات ما تاثير بگذارد. هزاران سال از گياهان معطر براي اقدامات درماني در فرهنگهاي مختلف از جمله چين، هند و مصر استفاده ميشده است. براي مثال، هدف از عطر درماني استفاده از روغن هاي بدست آمده از گلها، گياهان يا درختان براي  بهبود سلامت جسمي و عاطفي است.

تا به امروز شواهد علمي كمي براي حمايت از تاثيرگذاري عطر درماني بر اغلب مسائل بهداشتي بدست آمده است. با اين وجود رايحه تاثيري آشكار و پايدار بر حافظه دارد كه مي تواند تاثيري مثبت داشته باشد.

لوندر يك نمونه خوب است كه به خاطر رايحه آرامش بخشش طرفدار دارد. اما مسئله اين است كه آيا اين رايحه خود آرامش بخش است و يا به خاطر تجربه خوبي كه در گذشته از اين رايحه داشته ايم حالا احساس آرامش مي كنيم و متوجه اين رابطه ميشويم؟ دانشمندان همچنان در حال بررسي اين مطلب هستند كه چگونه انواع مختلف عطر درماني مي تواند بر سلامت ما تاثير بگذارد.

بو براي درك شما از مزه هم اهميت دارد. با جويدن غذا رايحه اي آزاد ميشود كه از بيني و گلوي شما گذشته و به مغز مي رسد. بدون بو، فقط مي توانيم 5 بمزه اصلي را تشخيص دهيم: شيريني، تلخي، ترشي و اومامي (طعم خوش لذت بخش). اما مغز ما اطلاعات گرفته شده از گيرنده هاي بو و مزه را با هم تركيب كرده و از طعم هاي بسيار مختلف دركي ايجاد ميكند.

برخي از افراد ممكن است وقتي كه كمي غذا بي مزه به نظرشان مي رسد فكر كنند كه حس چشايي خود را از دست داده اند. اما در واقع، ممكن است توانايي بويايي خود را از دست داده باشند.

عوامل زيادي مي توانند سبب از دست رفتن حس بويايي شوند.  گرفتگي بيني يا رشد يك غده بي ضرر در بيني (كه پوليپ ناميده ميشود) مي تواند مانع از گذر هوا شده و بنابراين نتواند به سلوهاي حسي برسد. داروهاي خاصي مثل برخي آنتي بادي ها يا قرصهاي فشار مي توانند بو را تغيير دهند. اين تاثيرات اغلب موقت هستند. بعد از بهبود يافتن يا توقف درمان با دارو بويايي شما باز خواهد گشت.

اما برخي عوامل سبب از بين رفتن دائمي بويايي ميشود. براي مثال، آسيب به سر مي تواند گاهي به اعصاب مربوط به بويايي آسيب برساند. و توانايي بويايي ممكن است به صورت طبيعي با افزايش سن از بين برود.

بسياري از افراد نمي دانند كه در در حس بويايي خود مشكلي دارند. در يك تحقيق اخيرا نشان داده شد كه 12 درصد بزرگسالان اختلال بويايي دارند. مشكل با افزايش سن بيشتر ميشود به طوري كه 39 درصد در سن 80 سالگي و بالاتر دچار اختلال هستند.

در مسائل مربوط به كيفيت زندگي، اختلال بويايي بر اساس موقعيت هر فردي تاثير متفاوتي مي گذارد. تاثيراتش مي تواند بيشمار باشد. غذا ديگر خيلي لذت بخش نخواهد بود. ممكن است اشتهاي خود را از دست بدهيد و يا عادات خوردن شما تغيير كند به طوري كه سبب شود غذاهاي سالم كمتري در رژيم خود داشته باشيد.

كساني كه حس بويايي خود را از دست داده اند ممكن است سعي كنند با افزودن بيشتر نمك يا شكر به غذاهاي خود طعم را بهبود دهند. اما اين افزودني ها مي تواند خطر ابتلا به برخي از مشكلات پزشكي مثل فشار خون، بيماري كليه و يا ديابت را افزايش دهد. اگر فكر ميكنيد اختلال بويايي بر كيفيت زندگي شما تاثير گذاشته است حتما با پزشك خود در اين رابطه مشورت نماييد.

به همين صورت اگر متوجه بوهاي هشدار دهنده نشويد ممكن است در خطر قرار گيريد. در يك تحقيق اخيرا مشخص شد كه از هر 10 نفر يكي نمي تواند بوي سيگار را تشخيص دهد و حدود 15 درصد از افراد نمي توانند بوي گاز طبيعي را تشخيص دهند. با افزايش سن، اين نرخ ها افزايش مي يابد. براي كساني كه 70 سال و بالاتر دارند، 20 درصد نمي توانند بوي سيگار و 31 درصد نمي توانند بوي گاز را تشخيص دهند.

درست است كه با افزايش سن توانايي بوياي در بيني تا حدي كاهش مي يابد اما بيشتر اين اختلال در مغز است. مهمترين علت به نظر اين است كه عملكرد قسمتهايي ازمغز كه در بوياي و حافظه نقش دارد با افزايش سن آسيب مي بينند.

اما مشكلات شما در بويايي مي تواند بيش از انچه كه با افزايش سن طبيعي است باشد. مي تواند گاهي از علائم اوليه بيماريها مثل بيماري پاركينسون، آلزايمر و يا اسكلروسيس چند گانه (ام اس) باشد. در حال حاضر دانشمندان در حال بررسي روابط بين اختلال در بويايي و بيماري آلزايمر هستند.

اگر فكر مي كنيد ديگر غذاها بو ومزه اي را كه قبلا داشتند برايتان ندارند با پزشك خود مشورت كنيد. پزشكان مي توانند با آزمايش شبيه سازي بو "خراش و خر خر" (scratch and sniff) مي توانند بررسي كنند كه شما به چه نوع اختلال بويايي دچار هستيد.. با اين آزمايش به تنهايي نمي توان بيماري اصلي را شناساي كرد اما در كنار ديگر آزمايشها مي تواند اطلاعات خوبي بدست دهد.

حس بويايي از پنج حس ديگر اسرار آميز تر است. ما چيز زيادي در مورد از دست دادن حس بويايي نمي دانيم و اگرچه مي توانيم به خوبي آن را شناسايي كنيم اما در اغلب موارد درماني كه معتبر و در حد گسترده پذيرفته شده باشد نداريم. برخي تحقيقات نشان مي دهند كه آموزش بوييدن مي تواند به بهبود توانايي تمايز نهادن و تشخيص رايحه ها كمك نمايد. با اين كار احتمالا رشد گيرنده هاي جديد تحريك ميشود و يا توانايي مغز براي تفسير سطوح پايين رايحه  بهبود مي يابد. اما دانشمندان هنوز در تلاش هستند ببينند اين كا راصلا عملي است و اگر هست به چه صورتي.

حس بويايي شما همانند ديگر حسهايتان نقش مهمي در زندگي شما ايفا مي كند. اگر فكر مي كنيد حس بويايي يا چشايي خود رااز دست داده ايد به پزشك خود مراجعه كنيد. راهي براي حل اين مشكل وجود دارد. اگر هم درماني نبود، پزشكتان مي تواند به شما كمك كند با اين تغييرات در بوها و مزه ها خود را سازش دهيد.

پيشنهادهاي عاقلانه

از دست دادن حس بويايي و ايمني

اگر توانايي بوياي خود را از دست داده ايد بايد براي تشخيص بوهاي زير راههاي ديگري بيابيد.

بوي دود: سنسورهاي بوي دود خود را سالي يكبار كنترل كنيد تا مطمئن شويد به درستي كار مي كنند.

نشت گاز: حتما  شناساگر گاز در خانه داشته باشيد.

غذاي فاسد شده: غذاهايي را كه براي مدت طولاني در يخچالتان بوده اند را بيرون بريزيد و غذاهاي ديگري كه سالم هستند را جايگزين نماييد