توکسوپلاسموز

توکسوپلاسموز عفونتي است كه يك انگل به نام توکسوپلاسما عامل آن است. انگل يك موجود زنده (ارگانيسم) است كه بر روي ارگانيسم ديگري زندگي مي كند. گربه ها منبع اصلي عفونت توکسوپلاسما هستند. ممكن است اين عفونت را از تماس با گوشت آلوده يا مدفوع گربه بگيريد. همچنين در رحم از مادر به كودك منتقل ميشود. اگر به غير از اين مشكل ديگري نداشته باشيد احتمال اينكه متوجه بيماري شويد بسيار كم است.

 

با اين وجود، اگر بيماري مثل عفونت HIV داشته يا از داروهاي ضد سرطان (براي مثال ciclosporin ) استفاده مي كنيد كه مانع از عملكرد درست سيستم ايمني ميشود، اين عفونت مي تواند عوارضي ايجاد كند. عوارض مي توانند شامل بيماريهاي چشم، عفونت مغز (آنسفاليت) و عفونت ديگر اندامهاي بدن شود. افرادي كه سيتم ايمني طبيعي دارند بدون درمان خود به خود بهتر ميشوند. يا اين وجود، براي افرادي كه اختلال در سيستم ايمني دارند يا در زنان باردار درمان اغلب مورد نياز است.

انگل چيست؟

انگل يك اصطلاح عمومي است براي موجود زنده اي (ارگانيسمي) كه در داخل بدن يا بر روي يك ارگانيسم زنده ديگر زندگي مي كند. ممكن است از ميزبان خود تغذيه نمايد يا از آن به عنوان زيستگاه استفاده كند. با اين وجود، براي رفاه يا سلامت ميزبان خود كاري انجام نمي دهد. انگلهاي انساني عبارتند از ميكروبها (قارچها، باكتري ها، ويروسها، تك ياخته ها) و كرمها.

توکسوپلاسموز چيست؟

توکسوپلاسموز اصطلاحي است كه براي عفونت با توکسوپلاسما به كار مي رود. توکسوپلاسما يك موجود زنده (ارگانيسم) است كه بر روي ارگانيسم ديگر زندگي مي كند (يك انگل). اغلب افراد متوجه بيماري نميشوند ولي گاها عوارضي مثل عفونت چشمها، مغز يا اندانهاي ديگر را در پي دارد. همچنين مي تواند از زن باردار از طريق جفت انتقال داده شود. جفت اندامي است كه براي جنين موجود در رحم اكسيژن و مواد غذايي فراهم مي آورد.

توکسوپلاسما يك انگل تك ياخته اي است. تك ياخته يك ارگانيسم ميكروسكوپي است. منبع اصلي عفونت توكسوپلاسما مدفوع گربه است. غذاي آلوده به مدفوع گربه مي تواند گاو، گوسفند، خوك ، جوندگان و پرندگان را آلوده نمايد. گونه هايي كه سبب اين بيماري در انسانها ميشود توکسوپلاسما گوندی ناميده ميشود.

چگونه توکسوپلاسموز مي گيريد؟

اگرچه حيوانات بسياري ممكن است به توکسوپلاسما مبتلا شوند، گربه ها اصلي ترين ميزبان هستند. توکسوپلاسما به ديواره روده حمله كرده و شروع به توليد اشكال نابالغ كه اووسيت ناميده ميشوند مي كند. اووسيتها با مدفوع گربه ها دفع ميشوند. سپس ممكن است شما در تماس با خاك، آب و يا غذاي آلوده قرار بگيريد و آلوده شويد. براي مثال ممكن است به شيوه هاي زير آلوده شويد:

  • خوردن گوشت خام يا كم پخته شده- مخصوصا گوشت بره يا خوك.
  • خوردن ميوه ها و سبزيجاتي كه به درستي شسته نشده باشد.
  • لمس خاك آلوده در حال باغباني يا خاك گربه آلوده (موادي كه زير گربه براي جمع آوري مدفوع ريخته ميشود)

ممكن است مادران باردار توكسوپلاسما را از طريق جفت (اندامي كه براي جنين اكسيژن و مواد غذايي فراهم مي آورد) به جنين خود منتقل كنند. به ندرت، توكسوپلاسما ممكن است از يك اهدا كننده عضو به فردي كه دريافت كننده عضو است منتقل شود.

توکسوپلاسموز تا چه حد رايج است و چه كساني آن را ميگيرند؟

در هر سال حدودا 400 مورد مبتلا به عفونت توكسوپلاسما در كشورهاي در حال توسعه مثل انگلستان شناسايي ميشوند. احتمالا افراد مبتلا بيشتر باشد چون توكسوپلاسما اغلب علائمي ندارد و افراد از ابتلا به آن آگاه نيستند. رواج آن در كشورهاي گرم و مرطوب كه شرايط براي ادامه حيات اووسيت ها مناسب تر است بيشتر است.

هر كسي مي تواند به توكسوپلاسما آلوده شود- بزرگ يا كوچك- مرد يا زن.

اگر سيستم ايمني شما به هر دليلي به درستي كار نمي كند-مثلا، اگر تحت درمان سرطان يا مبتلا به عفونت HIV هستيد- احتمال اينكه عفونت شديد داشته باشيد بيشتر است.

علائم توکسوپلاسموز چيست؟

اگر سيستم ايمني شما به درستي عمل كند، اين احتمال وجود دارد كه اصلا علائمي نداشته باشيد. از هر 10 نفر يك نفر متوجه التهاب غدد ميشوند. اغلب در دو طرف يا پشت گردن (ناحيه پس سري) اتفاق مي افتد. التهاب معمولا تا حدود 6 هفته از بين مي رود اما مي تواند مدت طولاني تري باقي بماند. به ندرت، ممكن است عفونت گسترده شده و قلب، ريه ها و ديگر اندامهاي بدن را نيز در بر گيرد.

اگر سيستم ايمني شما به درستي كار نكند (براي مثال، اگر از داروهاي ضد سرطان استفاده مي كنيد يا مبتلا به عفونت HIV هستيد) ممكن است بسيار بيمار شويد. اگر عفونت به مغزتان برسد ممكن است احساس گيجي كنيد، دچار تشنج و فلج در يك طرف بدنتان يا مشكلاتي در گفتار شويد. چشمهايتان مي تواند تحت تاثير قرار گيرد(به زير مراجعه نمائيد) و عفونت ممكن است به ريه ها و ديگر اندامهاي بدنتان گسترش يابد.

اگر در دوران بارداري به اين عفونت آلوده شديد ممكن است متوجه علائمي نشده و فقط كمي احساس ناخوشي كرده و التهاب غدد و مشكلات چشمي داشته باشيد. اگر عفونت مادرزادي اتفاق افتد (به عبارتي اگر عفونت به جنين منتقل شود) نتايج آن مي تواند جدي باشد. اگر اين اتفاق در 10 هفته اول بارداري افتد احتمال وقوع چنين عوارضي بيشتر است.  ممكن است منجر به سقط شود يا در اسكن مافوق صوت ناهنجاريهايي بدني مشاهده شود. ممكن است نوزاداني با مشكلات مغزي، چشمي، صرع، تاخير در رشد يا اختلالات خوني به دنيا آيند. ممكن است نوزاد در زمان تولد طبيعي به نظر آيد ولي مشكلات بعدا ظاهر شوند.

توكسوپلاسما مي تواند چشمها را تحت تاثير قرا دهد چه سيستم ايمني تان خوب كار كند يا نكند. اين اتفاق ممكن است در كودكي كه مادرزادي به آن مبتلا شده است نيز بيفتد. رايج ترين مشكل چشمي حاصل از توكسوپلاسموز chorioretinitis (التهاب مشيميه و شبكيه) ناميده ميشود. اين عفونت لايه مياني چشم (مشيميه) و جداره داخلي آن (شبكيه) را در بر مي گيرد. ممكن است متوجه مشكلاتي در ديد خود شويد يا در ميدان ديد خود اشكال معلقي را ببينيد. معمولا، فقط يك چسم تحت تاثير قرار مي گيرد. ممكن است دچار درد خفيفي در چشم شويد اما اغلب افراد احساس ناراحتي ندارند.

چگونه مي توان توکسوپلاسموز را شناسايي كرد؟

اگر به داشتن توکسوپلاسموز مشكوك بوديد، اولين آزمايشي كه به شما پيشنهاد داده ميشود آزمايش خون است. آزمايش خون ممكن است سطوح ايمونوگلوبين ها (پروتئين هايي كه توسط سيستم ايمني براي مبارزه با عفونت ساخته ميشوند) را بالا نشان دهد. ايمونوگلوبين ها انواع مختلفي دارند. در يك تا دو هفته اول ابتلا به عفونت سطح IgG بالا مي رود  و در تمام طول حيات بالا باقي مي ماند. سطوح IgM  در هفته اول بالا مي رود و بعد از چند هفته به سطح طبيعي باز مي گردد بنابراين اين آزمايش براي كساني كه اخيرا مبتلا شده اند مي تواند مفيد باشد. سطوح IgA گاها در نوزادان آزمايش مي شود.

گاهي مايعات ديگر آزمايش ميشوند مثل مايع آمونيوتيك اطراف جنين در رحم.

ممكن است از طريق جراحي بافتهايي از بدن برداشته شود. اين كار بافت برداري ناميده ميشود. اين كار وقتي انجام ميشود كه هنوز در تشخيص اطمينان وجود نداشته باشد.

اگر مشكوك به عفونت مغزي باشيد ممكن است نياز باشد از مغزتان عكسهايي بااستفاده از روش تشديد مغناطيسی (MRI) يا برش نگاري كامپيوتري (CT) گرفته شود.

اگر اين ظن وجود داشته باشد كه عفونت به جنين متولد نشده منتقل شده است ممكن است به اسكن مافوق صوت (سونوگرافی) نياز باشد.

توكسوپلاسموز را چگونه مي توان درمان كرد؟

اگر سيستم ايمني تان به درستي كار كند اين شانس وجود دارد كه نيازي به درمان نداشته باشيد. با اين وجود، اگر علائمتان جدي است يا روند دفع آن كند است براي 4 تا 6 هفته نياز به آنتي بيوتيك خواهيد داشت. تركيبي كه استفاده ميشود معمولا پيريمتامين با سولفاديازين است. اين داروها ممكن است به مغز استخوان آسيب برسانند بنابراين در كنار آن براي كاهش اين ريسك اسيدفولنيك نيز تجويز ميشود.

اگر سيستم ايمني تان خوب كار نكند نيز ممكن است همين تركيب تجويز شود. با اين وجود، ممكن است جايگزين هايي مثل سولفامتوگزازول و تريمتوپريم، کليندامايسين يا آتوواکون بسته به شرايط فرديتان تجويز شود. بعد از يك دوره 4 تا 6 هفته اي احتمالا براي بقيه عمر بايد از دوز كمتري از همين داروها استفاده كنيد مگر اينكه مشكلي كه سيستم ايمني تان را تحت تاثير قرار داده موقت باشد.

اگر در زمان بارداري به عفونت آلوده شديد برايتان آنتي بيوتيك تجويز خواهد شد. با اين وجود، هنوز مشخص نيست كه دوز آن چقدر بايد باشد تا از انتقال آن به نوزاد پيشگيري شود. داروهاي مختلفي در اين زمينه موجود هستند. انتخاب به فاكتورهاي مختلفي از جمله اينكه سيستم ايمني تان به درستي كار مي كند يا خير و اينكه جنين در حال حاضر آلوده شده است يا نه بستگي دارد. براي نوزاداني كه هنوز مبتلا نشده اند به نظر اسپیرامایسین بهترين گزينه مي رسد. اگر جنين به شدت مبتلا شده باشد ممكن است پيشنهاد سقط داده شود.

اگر مبتلا به عفونت توكسوپلاسماي چشم شده باشيد اغلب نياز به درماني نداريد به شرط اينكه سيستم ايمني تان به درستي كار كند. با اين وجود، اگر عفونت شديد باشد يا سبب ايجاد زخمي شود كه بر ديدتان تاثير بگذارد نياز به درمان خواهيد داشت. درمان معمول قرصهاي آنتي بيوتيك، قطره هاي چشم استروئيد و در موارد شديد قرصهاي استروئيدي است.

اگر سيستم ايمني شما به درستي كار نمي كند به احتمال قوي آنتي بيوتيك برايتان تجويز خواهد شد. اگر باردار هستيد، اسپیرامایسین بهترين گزينه است.

  • اگر سيستم عصبي تحت تاثير قرار گرفته باشد ممكن است دچار تشنج، غش يا ديگر مشكلات سيستم عصبي شويد.
  • اگر مبتلا به عفونت چشم شديد ممكن است سبب مشكلاتي در چشم و در برخي موارد نادر منجر به نابينايي شود.
  • اگر سيستم ايمني شما به درستي كار نمي كند اين عفونت ممكن است به قلب، ريه ها و ديگر اندامهاي بدنتان نيز گسترش يابد.

آيا توكسوپلاسموز بهتر ميشود؟

اگر سيستم ايمني به خوبي كار كند احتمال اينكه خوب شده و تاثيري از بيماري در شما نماند بسيار است. با اين وجود، اگر با سيستم ايمني مشكل بلند مدت داريد در شما ريسك ايجاد عوارض بيشتر است. از زمان استفاده از درمان ضد رتروویروسی خیلی فعال highly active antiretroviral therapy (HAART) برای حمایت بهتر از افراد مبتلا به HIV كه به توكسوپلاسما مبتلا شده اند، وضعیت این بیماران بسيار بهبود داشته است.

آيا مي توان از توكسوپلاسموز پيشگيري كرد؟

همه افراد بايد از پيشنهادات زير پيروي كنند. با اين وجود، اين پيشنهادات مخصوصا براي افرادي كه باردار و يا HIV مثبت هستند مهم هستند:

  • قبل از درست كردن غذا دستهاي خود را بشوييد.
  • قبل از خوردن ميوه ها و سبزيجات از جمله سالادهاي آماده  آنها را به دقت قبل از خوردن بشوييد.
  • گوشتهاي خام و گوشتهاي آماده منجمد را كاملا بپزيد.
  • در زمان دست زدن به خاك و باغباني  از دستكش استفاده كرده و به دقت دستهايتان را بعد از آن بشوييد.
  • از مدفوع گربه در خاك گربه يا در خاك اجتناب كنيد.

در برخي از كشورها (مثل فرانسه)، همه افراد باردار براي عفونت توكسوپلاسما آزمايش ميشوند. اين آزمايش در انگلستان انجام نميشود چون نرخ عفونت بسيار پايين است.

1635 words