شکستگی استخوان

اسکلت بدن انسان با تشکیل شدن از استخوان های سخت نقش اساسی را در حفظ شکل بدن دارند که توسط مفاصلی به یکدیگر متصل می شوند تا حرکت آنها توسط عضلات بدن امکان پذیر باشد. عضلات بدن توسط بافت های طنابی شکل و محکمی به نام تاندون یا لیگامان به استخوان ها متصل شده اند که با انقباضات خود, استخوان ها را حرکت می دهند. اما در هنگام وارد شدن ضربه به این اعضای بدن انواع مختلفی از آسیب رخ می دهد.

 غالبا در هنگام ضربه های شدید ( اجسام غیر تیز و برنده -ترومای بلانت) وارد شده به بدن در اثر مواردی مانند سقوط, سوانح رانندگی, مسابقات ورزشی و امثال آن اندام ها و مفاصل در اثر ضربه دچار آسیب و درد شدیدی می شوند که شک به شکستگی استخوان ها را بر می انگیزد. البته آسیب های دیگری نیز وجود دارند که از جمله شایع ترین آنها, پارگی  و یا کشیده شدن شدید تاندون ها است.

واضح است که شکستگی به زمانی اطلاق می شود که یکی از استخوانهای بدن شکسته شده باشد. اما نوع دیگری از آسیب داریم. آسیب لیگامانها یا تاندون ها که در آن تاندون در اثر ضربه و کشیدگی شدید به طور کامل یا بخشی از آن دچار پارگی می شود.

اما شکستن استخوان می تواند در هر نقطه از بدن اتفاق بیافتد. اغلب شکستگی در دستان ، بازوها ، پاها ، و یا مچ پا رخ می دهد. انواع مختلفی از شکستگی وجود دارد. اما همه شکستگی مشابه شفا می یابند.استخوان جدید رشد می کند تا قطعات شکسته را مجدد به یکدیگر متصل کند. اما برای این امر لازم است که استخوان ها در کنار یکدیگر برای مدت زمان طولانی بدون هیچ حرکتی ثابت نگه داشته شوند تا جوش خوردن دو انتهای آسیب دیده بهم انجام شود. اما این استخوان ها چگونه در کنار هم بی حرکت می شوند. روش های مختلفی وجود دارد که برخی از آنها همراه با بردن بیمار به اتاق  عمل و جراحی است و برخی در درمانگاه یا مطب پزشک انجام می شود که این مساله بستگی به شدت ضربه وارد شده و میزان آسیب استخوان, مفاصل و عضلات اطراف آن دارد. اما از آنجاییکه غالب شکستگی های استخوانی در درجه متوسط تا خفیف بدون آسیب شدید عضلات, تاندون ها و زخم های بزرگ و یا خونریزی است, غالبا از روشهای بی حرکتی بسته یا بدون نیاز به جراحی استفاده می شود. بیحرکت کردن یا گچ گرفتن اندام، استخوان های آسیب دیده در محل شکسته را در کنار یکدیگر نگه می دارد تا مجدد به هم جوش بخورند.

اما شکستگی استخوان همانطور که گفته شد انواع متعددی دارد که از جمله  آنها می توان انواع زیر را نام برد:

شکستگی بدون جابجایی: تکه های استخوان  شکسته شده در راستای هم بدون جابجایی از محل خود قرار دارند

شکستگی همراه باجابجایی: تکه های استخوان شکسته شده از یکدیگر فاصله گرفته اند

شکستگی مرکب یا خورد شده: استخوان به سه یا تعداد بیشتر قطعه شکسته شده است.

شکستگی استخوانی باز:  محل شکستگی از طریق آسیب پوست به بیرون راه پیدا نموده است و گاها استخوان های شکسته دیده می شوند. (شکستگی هایی که پوست روی محل سالم است،  شکستگی بسته اطلاق میشود)

البته تقسیم بندی های تخصصی هم برای انواع شکستگی وجود دارد و تقسیم بندی بالا ساده و برای درک ساده انواع آن بیان شد:

 

استخوان بافت زنده است که از سلول ساخته شده است. وقتی که یک استخوانشکست  ، سلول های خون به منطقه شکسته شده هجوم می آورند. این سلولها تبدیل به استخوان جدید میشوند. استخوان ها از طریق یک فرایند تدریجی به نام بازسازی ترمیم می شوند. مدت طول کشیدناین مرحله بستگی به نوع شکستگی و نحوه مراقبت از صدمه بستگی دارد.

خون ریزی دربافتهای اطراف شکستگی منجر به تشکیل یک لخته خون در میان تکه های استخوان می شود.

این سلولها تشکیل یک شبکه از الیاف قوی در داخل لخته خون می دهند. این الیاف تکه های استخوان را درکنار هم نگه می دارند.


این الیاف پس از مدتی توسط استخوان جدید جایگزین می شوند. در ابتدا ، استخوان های جدید ضعیف، نرم و متخلخل است . این استخوان به نام کال استخوانی نامیده می شود.

استخوان های جدید به تدریج  قوی تر می شوند، تا زمانتی که پس از آنکه گچ استخوان ها نیز باز می شود، استخوان جدید آنقدر محکم شده است که میتواند مانند قبل از بدن محافظت کند. 


 

شکستگی در کودکان

اما در کودکان شکستگی چند ویژگی خاص دارد که باید به آن توجه شود:

  • صفحه رشد بخش شکننده ای از سلولها در انتهای استخوانهای بلند هستند که(مانند  بازوها و پاها). صفحه رشد محل رشد استخوان ها و دراز شدن آنها است، تا به طول انتهایی خود در سن بلوغ برسند. اگر یک صفحه رشد در یک شکستگی آسیب دیده باشد ، استخوان ممکن است  رشد صحیح و لازم را در آینده پیدا نکند. بنابراین شکستگی های که  صفحه رشد در کودکان را درگیر نموده نیاز بیشتری به پیگیری دارد تا والدین مطمئن شوند که استخوان در حال رشد صحیح و مناسب هستند.
  • بازسازی  در کودکان به نسبت بزرگسالان با سرعت بیشتری رخ می دهد. این به این معناست استخوان شکسته یک کودک ممکن است نیاز نداشته باشد تا کاملا قطعات آن در یک ردیف و کنار هم قرار گیرند و استخوان در طی فرآیند بازسازی مجدد شکل خود را پیدا می کند و هرچه سن کودک کم تر باشد این مساله بهتر و سریع تر رخ می دهد.

 

بی حرکت کردن استخوانها

بهرحال پس از شکستگی استخوان ها باید آنها را به یکی از روش های موجود برای مدتی بی حرکت نمود. همانطور که گفته شد روش های جراحی و غیرجراحی برای بی حرکت نمودن استخوان ها در کنار هم وجود دارد اما روش های غیرجراحی که به طور شایع تر استفاده می شوند شامل موارد زیر هستند:

گچ گرفتن

بی حرکتی به روش گچ گرفتن که از اولین روش های بی حرکتی استخوان ها می باشد به وسیله باندهای پارچه ای گچی که در آب خیس می شوند و به دور اندام بر روی یک روکش پنبه ای نازک بسته می شوند تهیه می شوند.هنگامی که این باندها خشک می شوند یک ساختار گچی محکم تشکیل می شود که اندام را بی حرکت نگه می دارد و البته سفت شدن کامل آن 24 تا 48 ساعت ممکن است طول بکشد.

بی حرکتی با فایبرگلاس

یک روش دیگر بی حرکت نمودن, استفاده از الیاف فایبرگلاس است که تشکیل بافت پلاستیکی بسیار محکمی را می دهند. این الیاف نیز مانند روش قبلی به صورت باندهایی به دور اندام پیچیده شده که پس از خشک شدن سفت و محکم می شوند. این باندها که رنگ های مختلفی (غالبا سبزرنگ) دارند، از گچ در روش قبل سبک تر هستند و سریع تر از آن خشک و محکم می شوند. از آنجاییکه در اصطلاح عامیانه گچ گرفتن متناظر با بی حرکت نمودن عضو شکسته (Immobilization) تعریف می شود گاها به این نوع بی حرکت نمودن گچ فایبرگلاس نیز می گویند.

بریس ها

روش دیگر استفاده از بریس های آماده ای است که به شکل اندام های مختلف آماده شده اند که می توان از بازار تهیه نموده و به دور اندام آسیب دیده بست. آنها قابلیت باز و بسته شدن مکرر دارند و می توانند بلافاصله بعد از شکستگی به دور عضو بسته شوند.

راهنمایی برای تحمل اندام گچ گرفته

تحمل اندام گچ گرفته شده سنگین برای بیمار خسته کننده و دشوار است و راه رفتن با آن ( در شکستگی پا ) ممکن است خیلی دشوار باشد. اما روش هایی برای تسهیل تحمل آنها وجود دارد:

استفاده از عصا: عصا به افرادی که دارای گچ در اندام تحتانی اعم از ساق، ران و مچ پا هستند توصیه می شود اما در صورتی که بیمار نتواند با عصا به آسانی راه برود، بهتر از چوب زیربغل استفاده شود. این وسیله ها به بیمار کمک می کنند که وزن را از روی عضو آسیب دیده نیافتد و در هنگام  استفاده از چب زیر بغل نیز باید وزن را به روی ناحیه زیربغل متراکم نشود زیرا ممکن است به شبکه عصبی بازویی آسیب وارد شود.

مراقبت از اندام گچ گرفته شده

چه مواقعی باید با پزشک تماس گرفت؟

در صورت بروز مشکلات زیر پس از گچ گرفتن اندام باید با پزشک تماس گرفت:

اگر در اندام آسیب دیده احساس سوزن سوزن شدن و یا کرختی و بی حسی شود.

درد شدیدی که قابل تحمل نباشد

اگر بیمار احساس کند که گچ بسیار سفت یا خیلی شل شده است.

اگر گچ آسیب جدی ببند، ترک بخورد و یا لبه های تیز و آسیب رساننده ای داشته باشد

اگر گچ خیس شود و تا 24 ساعت خشک نشود

گچی که بر روی اندام آسیب دیده بسته می شود باید مورد مراقبت قرار گیرد تا آسیبی نبیند و درغیراینصورت باید تعویض شود تا بتواند نقش خود را برای ترمیم استخوان شکسته به درستی ایفا نماید. پس بسیار مهم است  که بیماران به نکات لازم توجه نمایند تا دوران بهبودی را به سرعت طی نمایند.

اندام گچ گرفته اگر خیس شود، سفتی خود را از دست داده و ممکن است که نرم حتی باز شود. و انواع فایبرگلاس نیز در صورت خیس شدن، ممکن است به پوست آسیب برسانند. در نتیجه بهتر است که بیماران هر فعالیتی که ممکن است باعث خیس شدن اندام شود، جدا خودداری کنند. اما چگونه:

  • بهتر است در هنگام حمام یا در روزهای بارانی تمام اندام گچ گرفته را با یک کیسه پلاستیکی بپوشانند.
  • در هنگام حمام در صورت استفاده از وان و جکوزی اندام را در خارج از آن قرار دهند.
  • اگر احیانا به هر دلیلی گچ خیس شد بهتر است در اسرع وقت به کمک سشوار آن را خشک نمود

سایر موارد ممنوعه

برخی بیماران دچار خارش عضوی که گچ گرفته شدم می شوند و گاها تلاش می کنند که با فرو کردن اشیایی مانند خودکار و مداد پوست خود را بخارانند. که ممکن است به آسیب دیدن پوست و در نهایت عفونت آن منجر شود. برای رهایی از خارش شدید توصیه می شود که با استفاده از سشوار سعی شود باد سرد به داخل گچ در محل خارش دمیده شود. این کار به کاهش احساس خارش کمک خواهد کرد.

به هیچ عنوان بیماران نباید خود آنها به تنهایی سعی در باز نمودن گچ بکنند. و حتی دستکاری لبه های تیز آن نیز ممکن است باعث جابجایی استخوانها و یا از بین رفتن کارکرد آن شود.

برخی بیماران بافت پنبه ای زیر گچ را خارج  می کنند، این کار غلط است زیرا این بافت نقش محافظتی پوست را دارد.

 


 

 

مراقبت از اندام آسیب دیده

در طول چند هفته تا چند ماهی که بسته به تشخیص پزشک اندام باید بی حرکت شود، یک سری نکاتی باید مورد توجه قرار گیرد. ضمن اینکه درد نه چندان شدید ممکن است همراه با این مساله باشد و بیمار می تواند در طول این دوران از ضددردهای ساده مانند استامینوفن استفاده کند:

بالانگه داشتن

بهتر است که بیماران در هر حالتی اندام گچ گرفته را بالاتر از سطح قلب خود نگه دارند. این مساله به کاهش درد، ورم و نبض زدن اندام کمک می کند. دست گچ گرفته شده بهتر است از طریق بندهای مخصوص به گردن آویخته شود و پای گچ گرفته شده در هنگام نشستن و خوابیدن روی بالشتی قرار گیرد.

استراحت

درد نشانه ای از وارد شدن آسیب به اعضای بدن است پس باید آنرا جدی گرفت و از کارهای غیرضروری به خصوص با اندام آسیب دیده خودداری نمود تا ترمیم و بهبودی سریع تر رخ دهد.

استفاده از یخ

 قرار دادن بسته ای حاوی مقداری یخ در داخل پلاستیک خشک بر روی ناحیه شکسته به کاهش درد و تورم عضو کمک می کند. حتی بسته های مواد غذایی که در فریزر ذخیره شده نیز برای این مساله مناسب هستند. اگر بسته یخ مرطوب است بهتر است ابتدا یک پارچه نازک خشک روی محل موردنظر قرار داده شود. بهترین زمان موثر بودن این کار در دو روز اول شکستن اندام و بی حرکت نمودن آن می باشد.

ورزش کردن

برای به جریان انداختن خون در عضو، بهتر است که بیماران مفاصل دو طرف محل شکستگی که آزاد هستند را ورزش دهند. این مفصل ها شامل مفصل مچ پا، انگشتان دست و پا، آرنج و زانو هستند. ورزش باید با احتیاط و با نظر پزشک معالج انجام شود تا به عضو آسیب دیده صدمه وارد نکند.

باز کردن گچ

پس از سپری شدن زمان موردنظر، گچ یا فایبرگلاسی که برای بی حرکتی عضو استفاده شده، توسط اره مخصوصی که نوک آن کند است، باز می شود. این مساله گاهی افراد را دچار نگرانی می کند در حالی که این اره ها مخصوص همین کار ساخته شده و بی خطر هستند. البته این کار باید توسط پزشک یا تکنسین ورزیده انجام شود. بیمار باید بی حرکت کامل تا پایان انجام کار باقی بماند.

اما پس از باز کردن عضو چه باید کرد؟

هنگامی که گچ اندام باز می شود غالبا بیماران احساس می کنند که اندامی که در گچ بوده با اندام طرف مقابل تفاوت هایی دارد:

عضلات ضعیف

عضلات اطراف استخوان شکسته در طی مدت بی حرکت بودن به همین دلیل کوچک و ضعیف می شوند. اما با شروع استفاده مجدد آنها توان خود را بازمی یابند و اندازه آنها نیز طبیعی می شود.

خشکی پوست

پوست ناحیه ای که در زیر گچ یا بریس بوده است، خشک و شکننده خواهد شد زیرا امکان تعریق و تبادل هوا برای آن فراهم نبوده است. استفاده از کرم های نرم کننده مناسب، می تواند به بازگشت شرایط مناسب به پوست کمک نماید. همچنین برخی بیماران پوست خود را دردناک و حساس می یابند که خاراندن آن با ناخن ها باعث زخم شدن آن می شد. باید تا مدتی مدارا نمود تا این مسائل برطرف شوند.

ورم کردن اندام

هنگامی که اندام در حال ترمیم است، ممکن است ورم کند حتی پس از باز شدن گچ اندام. این مساله مخصوصا در آسیب های ساق و ران پا رخ می دهد. بهتر است تا مدتی اندام را بالاتر از سطح قلب نگه داشت و در صورت تداوم مشکل به پزشک مراجعه نمود.