اپ سلامتی برای همه

آرتروز مفاصل

آرتروز یکی از شایعترین انواع  التهاب مفاصل است که  غضروف مفصلی و بافت استخوانی زیر آن  را مبتلا می سازد. پیش از پرداختن به بیماری آرتروز، ابتدا لازم است چند کلمه ای در خصوص ساختار مفصل بدانیم. مفصل در واقع محل اتصال دو استخوان است و باعث حرکت و انعطاف پذیری در نقاط مختلف بدن می گردد.  

البته حرکت استخوان ها توسط عضلات صورت می گیرد که از ناحیه تاندون خود به استخوان متصل شده اند. غضروف بافتی سخت و با سطحی صاف است که انتهای دو استخوانی که با هم در تماس هستند را می پوشاند. از طرفی دیگر، مقدار کمی از یک مایع غلیظ بین دو سطح غضروفی مفصل قرار دارد تحت عنوان مایع سینوویال که  وظیفه آن لغزنده کردن سطوح مفصلی است و منجر به حرکات نرم و ظریف مفاصل می شود.مایع سینویال از سینوویم ترشح می شود که اطراف مفصل را فرا گرفته است. لایه بیرونی سینوویوم، تحت عنوان کپسول، به پایداری مفصل کمک می کند. علاوه بر کپسول، عضلات اطراف مفصل و لیگامان ها نیز در  ثبات و  پایداری مفصل نقش دارند.

چه عواملی منجر به آرتروز می شوند؟

فعالیت های روزانه، جراحت ها و آسیب های کوچکی به مفاصل وارد می کنند. لذا، روند ترمیم در تمامی مفاصل سالم و بافت های مفصلی، بطور روزانه در جریان است. با اینحال روند ترمیم در برخی از افراد با اختلال روبرو می شود. علت ممکن است شدت آسیب وارده باشد و یا مشکل در روند ترمیم باشد. در این حالت، آرتروز کم کم شکل می گیرد. غضروف در مفاصلی که دچار آرتروز شده اند آسیب دیده و ساییده شده است. همچنین تغییراتی نیز در بافت استخوانی زیر غضروف دیده می شود و معمولا زائده های استخوانی در دو انتهای سطح مفصلی رشد می کنند. به این زائده ها استئوفیت می گویند که ممکن است در عکس زانو  به کمک اشعه ایکس قابل مشاهده باشد. بافت اطراف مفصل نیز ممکن است دچار التهاب گردد. به این التهاب سینوویت گفته می شود.

به نظر می رسد که عوامل زیر، در ایجاد آرتروز نقش دارند:

سن:

احتمال ابتلا به آرتروز با افزایش سن بالا می رود چراکه در میزان جریان خون و همچنین روند ترمیم با افزایش سن، اختلال ایجاد می شود.

ژنتیک:

برخی از افراد بطور ارثی، مستعد بروز آرتروز مفاصل هستند.

چاقی:

آرتروز زانو و لگن نه تنها در افراد چاق شایع تر است، بلکه شدیدتر نیز می باشد. چراکه میزان باری که مفاصل باید تحمل کنند بیشتر بوده و لذا میزان آسیب نیز بیشتر می گردد.

جنس:

زنان بیشتر از مردان مستعد بروز آرتروز می باشند.

آسیب و یا بدشکلی مفصل:

به عنوان مثال سابقه عفونت مفصل ، شکستگی استخوان های احاطه شده در کپسول مفصلی، و یا پارگی لیگامان که منجر به بی ثباتی مفصل شده باشد.

استفاده بیش از حد از مفصل:

برخی از افراد به دنبال شغلی که دارند، ناگزیرند از برخی از مفاصل خود کار بیشتری بکشند. به عنوان مثال کارگرانی که با دریل های مخصوص زمین را می کنند، معمولا دچار آرتروز مفصل آرنج می شوند.

چه افرادی دچار آرتروز مفاصل می شوند؟

آرتروز اولیه، آرتروزی است که معمولا در مفاصلی که در گذشته سالم بوده اند، رخ می دهد. معمولا این حالت در افراد بالای 50 سال دیده می شود و به نظر می رسد 10% افراد 65 ساله از آرتروز مفصل لگن و یا زانو رنج می برد. آرتروز ثانویه: آرتروزی است که معمولا در افراد جوان تر و به دنبال آسیب قدیمی و یا بدشکلی های مادرزادی مفصل ایجاد می گردد.

چه مفاصلی مبتلا به آرتروز می شوند؟

هر مفصلی می تواند دچار آرتروز شود، هرچند که آرتروز مفاصل زانو، لگن، انگشتان دست، شست و مهره های کمری شایع تر است. در اغلب افراد آرتروز ممکن است بی علامت باشد و تنها در عده ای برای زندگی فرد مشکلاتی ایجاد می کند.

علائم آرتروز چیست؟

درد، خشکی مفصل و محدود شدن حرکات مفصلی. خشکی مفصل ممکن است صبح پس از برخاستن از خواب شدیدتر باشد که به تدریج و معمولا پس از نیم ساعت بهبود می یابد. گاهی اوقات، تورم در مفصل دچار آرتروز دیده می شود. هرچند که مفصل مبتلا معمولا گرم و قرمز نبوده و تورم خیلی زیادی ندارد. چنانچه مفصل شما ناگهان ورم کرد و یا قرمز و گرم بود، حتما به پزشک مراجعه نمایید. مفصل مبتلا به نظر کمی بزرگتر از حد طبیعی می آید. این امر به دلیل رشد استخوان زیر غضروف می باشد. بدشکلی مفصل به دنبال آرتروز نادر است ولی گاهی اوقات دیده می شود. چنانچه دچار آرتروز مفصل زانو یا لگن باشید ممکن است در حرکت این مفاصل، خصوصا در هنگام راه رفتن دچار مشکل شوید و حتی ممکن است به دنبال آن زمین بخورید.

اگر دچار آرتروز شدید مفصل لگن باشید ممکن است در پوشیدن و یا در آوردن کفش و همچنین پیاده شدن از ماشین دچار مشکل شوید. در برخی از افراد علی رغم وجود تغییرات رادیولوژیک، ممکن است علائم مفصلی وجود نداشته باشد. عکس آن نیز صادق است. ممکن است علائم رادیوگرافی خفیف و یا وجود نداشته باشد در حالیکه علائم بالینی شدید باشد. آنچه که مهم است وجود علائم بالینی می باشد. برخی از افرادی که آرتروز دارند ممکن است به علت درد بی خواب شوند. ممکن است محدودیت حرکت مفصل در انجام کار و یا وظایف خانوادگی اختلال ایجاد کند. برخی از افراد به علت درد و یا سایر علائم خود، ممکن است افسرده گردند. تشخیص آرتروز معمولا بر اساس سن و علائم بالینی می باشد و نیاز به آزمایش و حتی رادیوگرافی ندارد. در برخی موارد که پزشک در تشخیص قطعی شک داشته باشد و یا بخواهد مسائل جدی تر را رد کند، درخواست تهیه رادیوگرافی از مفصل را خواهد کرد.

پیش آگهی آرتروز چیست؟

باور غلطی وجود دارد که آرتروز بیماری پیشرونده است و روز به روز شدیدتر خواهد شد. شدت علائم از هر فردی تا فرد دیگر متغیر است. در بسیاری از افراد آرتروز خفیف است و شدت آن بدون تغییر می ماند و فرد یا ناتوان نمی کند. با این حال در برخی افراد شدت علائم، خصوصا در یک مفصل بیشتر می گردد بطوریکه فرد را در انجام کارهای روزمره اش ناتوان می کند. علائم آرتروز می تواند متغیر باشد و شدت آن با عواملی مانند وضعیت هوا تغییر کند. به عنوان مثال، دردهای ناشی از آرتروز در ماه های گرم سال بهتر است.


هدف از درمان آرتروز چیست؟

آرتروز درمان قطعی ندارد ولی راه هایی وجود دارد که بتوان علائم آن از جمله درد و خشکی مفصل و یا محدودیت حرکت آن را تخفیف داد. در زیر به چند توصیه در این راستا اشاره می کنیم:

ورزش:

در صورت امکان، بطور منظم ورزش کنید. این امر منجر به تقویت عضلات در برگیرنده مفصل و همچنین بهبود دامنه حرکت مفصل می شود. شنا بهترین ورزش برای مفاصل می باشد. با این حال هر ورزشی، بهتر از ورزش نکردن است. بسیاری از افراد، پیاده روی روزانه را در برنامه خود قرار می دهند.

کنترل وزن:

چنانچه اضافه وزن دارید سعی کنید وزن اضافی خود را کم کنید. حتی کم کردن چند کیلو، در بهبود علائم آرتروز تاثیر قابل توجهی خواهد داشت.

استفاده از زانو بند و کفش طبی:

برخی مطالعات نشان داده اند که استفاده از زانو بند و همچنین پوشیدن کفش طبی، ممکن است  در کاستن علائم آرتروز زانو کمک کند. استفاده از سایر بریس ها برای مفاصل دیگر نیز می تواند موثر باشد.

استفاده از عصا:

چنانچه دچار آرتروز زانو و یا لگن هستید، استفاده از عصا و یا واکر می تواند به راه رفتن شما کمک کند. عصا را در دست مخالف جهت مفصل مبتلا بگیرید. بدین ترتیب فشار از روی مفصل شما برداشته می شود و علائم شما تسکین می یابد. فیزیوتراپی: گاهی اوقات توصیه ها و درمان های فیزیوتراپیست ها می تواند مفید باشد. به عنوان مثال، چنانچه مبتلا به آرتروز زانو باشید، ممکن است فیزیوتراپ ورزش هایی را به منظور تقویت عضله چهارسر ران پیشنهاد کند.

سایر درمان ها:

تحریک الکتریکی اعصاب پوستی یا روش   TENS در کاهش درد برخی از بیماران موثر بوده است. در واقع TENS دستگاهی است که ایمپالس های عصبی را از طریق الکترودهایی که روی پوست قرار می گیرد، وارد می کند. عده ای از بیماران با قرار دادن کیسه آب گرم احساس بهتری دارند. 

داروهایی که برای آرتروز مورد استفاده قرار می گیرد: 

استامینوفن:

این دارو، یکی از مسکن های شایعی است که برای کاهش درد آرتروز مورد استفاده قرار می گیرد. دوز معمول آن  500 میلی گرم چهار بار در روز است. عوارض جانبی کمی دارد و مصرف طولانی مدت آن، از خاصیت ضد درد آن نمی کاهد.

مسکن های ضد التهاب:

استفاده از مسکن های ضد التهاب موضعی از جمله پیروکسیکام، به تنهایی و یا به همراه استامینوفن می تواند در کنترل درد کمک کننده باشد. برخی از افراد از ضد التهاب های خوراکی، زمانیکه درد شعله ور می شود، به مدت یک یا دو هفته استفاده می کنند و پس از بهبود نسبی آن درمان استامینوفن و ضد التهاب موضعی را از سر می گیرند. چراکه ضد التهاب های خوراکی می توانند منجر به خونریزی و ناراحتی های گوارشی شوند که خطر آن در افراد بالای 65 سال، افرادی که سابقه زخم معده یا اثنی عشر داشته اند و یا افرادی که آسپرین مصرف می کنند، بیشتر است. همچنین استفاده از این مسکن ها در افرادی که آسم، فشار خون بالا، نارسایی کلیه و یا نارسایی قلبی دارند، منع مصرف دارد.

استامینوفن کدئین:

وجود کدئین همراه با استامینوفن منجر ایجاد یبوست می شود. چنانچه می خواهید از این مسکن استفاده کنید، بایستی آب و سبزیجات فراوان  استفاده کنید.

کرم کپسسین:

این کرم از عصاره فلفل قرمز تهیه می شود و سیگنال های عصبی درد به مغز را مسدود می کند.  خصوصا کرم کپسسین در آرتروز زانو و انگشتان، به نظر موثر می آید. برای رسیدن به حداکثر تاثیر این کرم، نزدیک به یک ماه زمان لازم است. به اندازه یک نخود از کرم را بردارید و به اطراف مفصل بمالید و این عمل را چهار بار در روز ادامه دهید. این کرم را روی پوستی که ترک یا زخم دارد، استفاده نکنید. ممکن است در زمان استعمال، احساس سوزش کنید که با افزایش دفعات مصرف آن، این حالت بهبود می یابد. قبل و یا بعد از استعمال کرم کپسسین، از حمام داغ پرهیز کنید چراکه ممکن است احساس سوزش را بیشتر کند. همچنین، پس از استعمال کرم، حتما دست ها را بشویید چراکه اگر ناخودآگاه به چشم ها مالیده شود منجر به سوزش زیاد می شود.

تزریق استروئید به داخل مفصل:

تزریق مستقیم استروئید به داخل مفصل گزینه ای موثر برای مفاصلی است که به شدت دچار التهاب شده اند.   

مکمل های غذایی برای درمان آرتروز

اخیرا مکمل های غذایی از جمله گلوکزامین و یا کندرتین سولفات برای بهبود آرتروز پیشنهاد شده اند. این مکمل به روند ترمیم غضروف کمک می کنند. با این حال، نتیجه تاثیر این مکمل ها در مطالعات مختلف، متفاوت بوده است. لذا توصیه می شود به مدت سه ماه از این مکمل استفاده کنید. چنانچه احساس بهبود نداشتید، لزومی به ادامه آن نمی باشد ولی چنانچه موثر بود، با پزشک خود در خصوص مدت زمان استفاده از آن مشورت کنید. افرادی که وارفارین مصرف می کنند و یا به صدف دریایی حساسیت دارند نبایستی از این مکمل استفاده نمایند.

درمان جراحی:

آرتروز در بیشتر افراد، آنچنان پیشرفت نمی کند که نیاز به عمل جراحی داشته باشد. با این حال، در برخی از افراد آرتروز آنچنان پیشرفت می کند که نیاز به تعویض مفصل پیدا می شود. تعویض مفاصل زانو و لگن عمل موفقی در خصوص آرتروز پیشرونده و ناتوان کننده می باشد.

درمان هایی که بطور معمول توصیه نمی شود

تزریق اسید هیالورونیک به داخل مفصل یک درمان جدید برای استئوآرتریت می باشد که سطوح مفصلی را لغزنده و حرکت مفصل را بهبود می بخشد. هنوز مطالعات در خصوص این نوع درمان ادامه دارد و نتایج قطعی این درمان در سال های آینده مشخص خواهد شد.