چه بیماری هایی باعث دل درد می شوند؟

دل درد؟

تقريبا همه ما گهگاهي دچار دل درد شده ايم. اما در واقع هر يك از اندامها در داخل شكم (كه بسيار هم هستند) مي توانند مقصر باشند. دل درد ممكن است كوتاه مدت باشد، بيايد و برود و يا بعد از خوردن چيزي عود نمايد- كه همه مي توانند سرنخ هايي براي يافتن علت باشند. پزشكان مي توانند براي كم كردن تعداد احتمالات آزمايشاتي انجام دهند. در زير به علل احتمالي دل درد توجه نماييد:

سنگ صفرا

كيسه صفرا، كيسه كوچكي است كه در زير كبد قرار داشته و در صورت نياز براي هضم چربي ها صفرا ترشح مي نمايد. سنگهايي كه در كيسه صفرا ايجاد مي شوند سبب التهاب شده و مي توانند مجراي ورودي به روده را بسته و منجر به درد شود. درد حاصل از سنگ كيسه صفرا معمولا در قسمت راست بالاي شكم و مخصوصا پس از خودن غذاهاي چرب ايجاد ميشود. چنين غذاهايي سبب منقبض شدن كيسه صفرا مي شوند. اگر كيسه صفرا دچار التهاب باشد، هر گونه انقباضي از اين دست شدت بيشتري يافته و بنابراين براي بيمار توليد درد مي كند.

التهاب پانكراس

التهاب پانكراس مي تواند به درد سوزاننده اي در بالا و يا قسمت مياني شكم شود. برخي از افراد چنان درد شديدي دارند كه از قسمت راست شكم به سمت پشتشان تير مي كشد. ممكن است براي كم شدن درد به جلو خم شده و يا سعي كنيد به پشت بخوابيد كه به سردردي مبهم، حالت تهوع و استفراغ منجر ميشود.

التهاب پانكراس و يا سنگهاي كيسه صفرا ميتواند به علت نوشيدن بيش از اندازه الكل ايجاد شده باشند (كيسه صفرا و پانكراس شيره هاي گوارشي خود را از يك مجراي مشترك به درون روده كوچك مي ريزند). در صورت التهاب پانكراس فرد بايد بستري شود.

بازگشت اسید معده

ريفلاكس معدوي مره اي و يا GERD مي تواند در قسمت بالاي معده و يا پايين سينه ايجاد درد نمايد كه اصطلاحا سوزش سردل نيز ناميده ميشود. علت؟ دريچه اي كه معده را از مري جدا مي كند ضعيف است و اجازه ورود غذا و اسيد از معده را به سمت بالا مي دهد . خوردن بيش از اندازه غذا در هر وعده و يا خوردن غذاي نامناسب (براي مثال غذاهاي چرب) مي تواند اين مشكل را بدتر نمايد. كم كردن وزن، تغذيه مناسب و استفاده از داروهايي نظير داروهاي ضد اسيد معده، مسدود كننده هاي H2 و مهار كننده هاي پروتون پمپ نيز مي توانند كمك كننده باشند.

عدم تحمل لاكتوز

ميليون ها نفر در سراسر جهان مبتلا به عدم تحمل لاكتوز هستند.در واقع، در برخي از مناطق جهان، تعداد مبتلايان به كساني كه عدم تحمل لاكتوز دارند بيشتر از كساني است كه مي توانند لاكتوز را هضم نمايند. لاكتوز قندي است كه در محصولات لبني يافت ميشود.

اين نوع عدم تحمل لاكتوز به دردهاي خفيف تا شديد شكمي منجر ميشود كه شدت آن بسته به شدت بيماري دارد. پيشنهاد مي شود هر كس كه فكر مي كند عدم تحمل دارد تست تحمل لاكتوز را بدهد. جواب نمي تواند دقيقا مثبت يا منفي باشد چون در اين جا ميزان حساسيت نيز نقش ايفا مي كند. علائم عبارتند از نفخ، اسهال، گاز معده، آروغ و سوء هاضمه كه شدت آن بسته به ميزان حساسيت متفاوت است.

راه حل؟ از خوردن محصولات لبني نظير شير و پنير اجتناب كرده و در مورد غذاهاي بسته بندي شده و آماده نيز محتاط باشيد. غذاهاي نيمه آماده اغلب حاوي فرآورده هاي شيري پنهان و يا آب پنير (وي) هستند. آب پنير يك فرآورده با پايه شيري است كه در بسياري از تركيبات پودري پروتئيني و ديگر مواد غذايي يافت ميشوند. اگر مبتلا به عدم تحمل لاكتوز هستيد همچنين مي توانيد از شير Lactaid و يا قرصهاي Lactaid براي جلوگيري از درد معده استفاده نماييد.

عوارض جانبي داروها

هيچ دارويي بدون عوارض جانبي نيست و برخي مواقع مي تواند شامل شكم درد نيز بشود. خود دارو ممكن  است سوزش آور باشد و يا تخليه معده را كند كرده و بنابراين ايجاد درد نمايد.

داروهاي تسكين دهنده درد كه با نام NSAID ها شناخته مي شوند (داروهاي ضد التهابي غير استروئيدي) نظير ايبوپروفن و آسپرين چنين قابليت سوزش آوري براي معده داشته و مي توانند در جداره معده زخم ايجاد كنند.

بيس فوسفوناتهاي خوراكي، طبقه اي از داروها كه به حفظ تراكم استخوان كمك كرده و مانع از پوكي استخوان مي شوند، نيز مي توانند در قسمت تحتاني مري التهاب و بنابراين درد ايجاد نمايد. همين طور آنتي بيوتيكها مخصوصا آنهايي كه حاوي آزيترومايسين هستند نيز همين عوارض را دارند بنابراين سعي كنيد اين داروها را زماني استفاده كنيد كه معده پر است تا محافظي باشد براي جداره معده.

داروهاي مسكن و فشار خون جداره معده را شل كرده باعث ميشوند غذا در معده مانده و تخمير شود كه مي تواند سبب احساس ترش كردن شود.

ديورتيكوليت

ديورتيكوليت التهاب ديورتيكولها و يا كيسه هايي است كه در جداره روده و معمولا در روده بزرگ شكل مي گيرد. اين كيسه ها همانند حفره هاي برجسته اي در جداره روده بزرگ هستند كه ملتهب شده و يا با مدفوع و يا ديگر اشياء خارجي مسدود مي شوند. علائم عبارتند از درد در قسمت پايين شكم كه احتمالا به آنتي بيوتيكها پاسخ مي دهد. يك رژيم غذايي حاوي فيبر بالا مي تواند كمك كننده باشد. در برخي موارد جدي تر مي تواند سبب آبسه، خونريزي و حتي ايجاد سوراخ كرده  و منجر به درد شديد شود در چنين مواردي نياز به جراحي و بستري شدن است.

عدم تحمل گلوتن

برخي از افراد به گلوتن، پروتئيني كه در گندم و جو يافت مي شود، واكنش منفي نشان مي دهند. شديد ترين نوع عدم تحمل گلوتن بيماري سلياك ناميده ميشود.

گلوتن سبب آسيب ديدن روده كوچك در مبتلايان به سلياك ميشود. روده به صورت طبيعي عمل نكرده و نمي تواند مواد مغذي را جذب كند. امروزه هم بيماران و هم پزشكان آگاهي بيشتري نسبت به عدم تحمل گلوتن و بيماري سلياك كه ايجاد نفخ، گاز، درد خفيف تا شديد و خستگي مفرط مي كند، دارند.

ناتوانايي روده كوچك براي جذب مواد مغذي مي تواند به اسهال مزمن، كم شدن وزن، و حتي سوء تغذيه منجر شود.

اندومتريوز

اندومتريوز فقط در زنان ديده مي شود. اين بيماري زماني اتفاق مي افتد كه سلولها از جداره رحم خارج شده و شروع به رشد در قسمتهاي ديگر بدن و مخصوصا جايي در لگن مي كنند. درد، خونريزي غير طبيعي و ناباروري مي تواند نتيجه آن باشد. تشخيص اندومتريوز كار مشكلي است و اغلب نياز به ارجاع به پزشك متخصص زنان و زايمان  و سونوگرافي از لگن دارد.

اگر اندومترويز محدود به يك حوزه كوچك باشد، جراحي مي تواند كمك كننده باشد. در غير اين صورت با دارو و هورمون درمان ميشود. در چنين مواقعي چرخه قاعدگي علائم دردناكي دارد.

علائم تيروئيد

با وجود اين كه غده تيروئيد در جلوي گردن قرار دارد ولي ميتواند منجر به مشكلاتي نيز در قسمت پايين شكم شود. تيروئيد نقشهاي بسياري را در بدن تنظيم مي كند و مجراي گوارش يكي از سيستم هايي است كه تيروئيد بر آن تاثير دارد. اگر تيروئيد بيش از اندازه هورمون توليد كند (پركاري تيروئيد)، فعاليت دستگاه گوارش افزايش يافته و به اسهال و انقباظات شكمي منجر ميشود. از طرف ديگر، كم كاري تيروئيد عملكرد سيستم گوارش را كند كرده و به درد ناشي از يبوست و گاز معده منجر ميشود.

انگل ها

هيچ كس نمي خواهد تصورش را هم بكند كه دل درد مي تواند علامتي از كرم هاي انگل و موجودات ديگر باشد. اما اين اتفاق ممكن است بيافتد. انگل ها مي توانند خود را به ديواره معده چسبانده و يا از روده كوچك و بزرگ آويزان شوند كه سبب مجموعه اي از علائم ناخواسته ميشود.

انگلها انواع مختلفي دارند اما رايج ترين آنها ژيارديا (Giardia) و  کریپتوزپوریدیوم (Cryptosporidium) هستند كه ممكن است از طريق شنا در آبها و يا درياچه هاي آلوده و يا نوشيدن آب آلوده (و يا شراب غير پاستوريزه) به آن دچار شويد. تقريبا 2 تا 10 روز (براي كريپتو) و 1 تا 3 هفته (براي ژيارديا) بعد از قرارگيري در معرض اين پروتوزوآ هاي ريز انقباضات شكمي، اسهال و حالت تهوع شروع ميشود. انواع ديگري از انگلها نيز ممكن است در غذاهاي كم پخته شده و يا آلوده تجمع كنند. سوشي نيز اگر از مكانهاي معتبر تهيه نشود مي تواند حاوي انگل باشد.

آپانديسيت

آپانديسيت به التهاب آپانديس گفته ميشود. افراد بسياري مبتلا به آن مي شوند و درد ناگهاني را تجربه مي كنند كه مي تواند آن قدر بد باشد كه فرد را به اورژانس بكشاند.

آپانديسيت در كودكان و نوجوانان بيشتر است (اگرچه ممكن است در بزرگسالان نيز اتفاق بيافتد) و اغلب با درد در قسمت مياني شكم شروع شده و به قسمت پايين سمت راست شكم پيش مي رود. يك علامت آن درد در زماني است كه روي پاهايتان خم مي شويد كه علت آن كشيده شدن ماهيچه اي در نزديكي آپانديس است.

اگر در چنين حالتي آپانديس برداشته نشود ممكن است تركيده و به بستري شدن بلند مدت منجر شده و حتي مي تواند تهديد كننده حيات باشد. اگر فكر مي كنيد درد شكم شما به خاطر آپانديس است سريعا به اورژانس مراجعه نماييد. برداشتن آپانديس امري كاملا طبيعي بوده و عملي متداول محسوب مي گردد.

زخم ها

بيماري اولسر پپتيك و يا زخم معده و دوازدهه (اولين قسمت روده كوچك) متداول ترين عامل درد شكم است. درد اغلب در قسمت مياني شكم رو به سمت بالا و گاهي بعد از غذا خوردن اتفاق مي افتد. افرادي كه زخم دوازدهه دارند ممكن است نيمه هاي شب به خاطر درد از خواب بيدار شوند.

داروهاي NSAID و هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori) علل اصلي آن هستند. اغلب از آنتي بيوتيكها و داروهاي كنترل كننده اسيد براي درمان زخمهاي باكترايي استفاده ميشود.

استفاده بيش از اندازه از آدامسهاي رژيمي

اگر بيش از اندازه از محصولات رژيمي استفاده مي كنيد، به خاطر ماده اي به نام سوربيتول كه در آنها يافت مي شود ممكن است دچار دل درد و يا اسهال شويد. بر اساس مقاله اي كه در سال 2008 در مجله BMJ  منتشر شد، يك زن 21 ساله به خاطر جويدن 16 عدد آدامس رژيمي در روز 5 كيلو كاهش وزن، درد شكم و اسهال (تقريبا 12 بار دفع در روز) داشت.

يك مرد 46 ساله نيز بعد از جويدن 20 آدامس رژيمي و نوشيدني هاي رژيمي حاوي سوربيتول در هر روز دچار علائم مشابهي شده بود. سوربيتول در دستگاه گوارش پيش رفته و از آنجايي كه بدن نمي تواند آن را جذب كند به سمت باكتريهاي موجود در روده بزرگ رفته و باكتريها آن ها را خورده و گاز و مايعي توليد مي كنند كه به ايجاد اسهال كمك مي كنند. براي حل اين مشكل ميزان مصرف محصولات رژيمي خود را كاهش دهيد.

استرس

استرس مي تواند سبب سردرد، فشار خون بالا، بي خوابي و بله مشكلات شكمي شود. افسردگي به مشكلات گوارشي از جمله از دست دادن استها و كاهش وزن و همچنين سندروم روده تحريك پذير ربط دارد. به نظر مي رسد اين رابطه دو جانبه باشد.

به بيان ديگر، افسردگي مي تواند عامل دردهاي شكمي باشد اما دل درد دائمي نيز مي تواند به افسردگي و اضطراب منجر گردد.

مسموميت غذايي

مسموميت غذايي كه به خاطر ويروسها و باكتري ها ايجاد ميشود مي تواند دل درد، اسهال و استفراغ را در پي داشته باشد. امروزه مسموميت غذايي مخصوصا مسموميت حاصل از سالمونلا كه در گوشت گوساله وجود دارد بيشتر از پيش ديده ميشود. در برخي موارد نادر، مسموميت غذايي مي تواند جدي و حتي كشنده باشد. در كل، علائم حاصل از مسموميت تقربا 1 تا 2 روز به طول مي انجامد. با اين وجود، اگر دچار گاستروانتريت ويروسي باشيد ممكن است كمي بيشتر طول بكشد.

بيماري التهابي روده

بيماري التهابي روده (IBD) يك التهاب در روده بزرگ و يا كوچك است و شامل بيماري كرون و كوليت زخمي ميشود.

التهاب حاصل از IBD مي تواند سبب زخم و انسداد شده و به درد در شكم به علاوه اسهال و خونريزي مقعد منجر شود. علائم مزمن هستند اما ممكن است در دوره هايي بيشتر عود نموده و دوباره پنهان شود كه همين امر تشخيص را مشكل مي سازد. IBD بايد دقيق تر مورد بررسي قرار گيرد چون مي تواند به مشكلات جدي تر و حتي سرطان در سالهاي بعدي زندگي منجر شود.

سندروم روده تحريك پذير

سندروم روده تحريك پذير (IBS) همانند بيماري التهابي روده نيست. اگرچه IBS مي تواند به دردهاي شكمي مزمن و تغيير در حركات روده (مثل يبوست و يا اسهال) نيز منجر گردد اما يك بيماري التهابي نبوده و هيچ گاه منجر به خونريزي مقعدي نمي گردد. در مردان بيشتر از زنان ديده ميشود و كمتر از IBD جدي تلقي ميشود و مي توان آن را با درمان علائم مثلا استفاده از تكسين دهنده هاي درد مديريت كرد. و IBS بر خلاف IBD هرگز به مشكلات جدي تر مثل سرطان منجر نميشود.

بيماري التهابي لگن (PID)

بيماري التهابي لگن كه يك عفونت باكتريايي در لوله هاي فالوپ، رحم و يا تخمدان ها است مي تواند به دردي در زير شكم منجر شود. PID مي تواند به ايجاد زخم در لوله هاي فالوپ منجر شده و احتمالات بارداري را پايين بياورد بنابريان اگر علاوه بر دردي اين چنيني علائم ديگري نظير تب، استفراغ و يا علائمي از ضعف و حالت تهوع را تجربه مي كنيد بايد هر چه سريع تر به اورژانس مراجعه نماييد.

بيماريهاي انتقالي جنسي نظير سوزاك و كلاميديا مي تواند به PID منجر شوند و مي توان با استفاده از كاندوم و رابطه جنسي محافظت شده از ايجاد آن جلوگيري نمود. عللي كه كمتر محتمل ولي ممكن هستند عبارتند از IUD ها، به دنيا آوردن نوزاد و يا سقط چون همه اين ها مي توانند سرويكس را مختل كرده و سبب ايجاد باكتري شوند.

يبوست

يبوست به اين دليل باعث دل درد ميشود كه مدفوعي كه در روده گير كرده است سبب ميشود روده به حالتي غيرطبيعي كش بيايد. اگر دل درد را تجربه مي كنيد و متوجه شده ايد كه براي دفع مدفوع بايد به خود فشار وارد كنيد و دفع مدفوعتان به صورت مرتب نيست به احتمال زياد دچار يبوست شده ايد.

براي حركت راحت تر مدفوع در روده آب بيشتري نوشيده و فيبر بيشتري مصرف نماييد. با اين وجود، اگر بيشتر از چند روز است كه دچار يبوست شده ايد و يا زياد اين اتفاق برايتان مي افتد پيشنهاد ميشود شير منيزيوم مصرف كنيد. افراد مبتلا به اختلالات دفع همچنين بهتر است از توالت ايراني به جاي توالت فرنگي استفاده نمايند.

سرطان

دل درد مي تواند به خاطر سرطان يكي از اندامهايي كه داخل شكم قرار گرفته اند مثل كبد، پانكراس، معده، مثانه و يا تخمدانها باشد كه اگرچه نادر است اما فرد فقط در مراحل پيشرفته متوجه آن ميشود و معمولا با علائم ديگري نظير از دست دادن اشتها، كاهش وزن، استفراغ متداوم، نفخ دائمي در شكم و تغييرات در عادات روده همراه است. اگر فردي هميشه يكبار در روز براي دفع مدفوع به دستشويي مي رفته و حالا اين عادت به سه يا چهار روز يكبار تغيير يافته است بايد به آن توجه شود.

متاسفانه درد سرطان با درد بسيار در قسمت بالايي بدن همراه است و درد در يك نقطه خاص متمركز نيست و بنابراين استفاده از آندوسكوپي و يا اشعه ايكس بهترين راه براي تشخيص است.