سنگ کیسه صفرا

صفرا مایعی است که توسط کبد ساخته می شود و شامل مواد مختلف از جمله رنگ ها و نمک های صفراوی، کلسترول و لیستین است. صفرا توسط لوله های نازک صفراوی جمع آوری شده و در نهایت تشکیل مجرای صفراوی را می دهد که در نهایت به کیسه صفرا ختم می شود.

کیسه صفرا زیر کبد قرار گرفته است. هنگامی که غذا می خوریم کیسه صفرا منقبض می شود و محتویات خود را به ابتدای روده کوچک خالی می کند. صفرا در هضم چربی نقش مهمی دارد.

سنگ کیسه صفرا چیست؟

ممکن است مایع صفرا سخت شده و تبدیل به سنگ شود. معمولا هسته اولیه سنگ کلسترول (چربی) است و رنگدانه ها و نمک ها و گاهی کلسیم به آن می چسبند. سنگ کیسه صفرا ممکن است بزرگ و یا بصورت چندین سنگ کوچک و با مانند لجن در کیسه صفرا وجود داشته باشد. البته معمولا تنها یک سنگ بزرگ وجود دارد.

نزدیک به یک سوم زنان و یک ششم مردان، سنگ کیسه صفرا را تجربه می کنند که بیشتر در افراد مسن تجربه می شود. احتمال تشکیل سنگ کیسه صفرا به دنبال حاملگی، چاقی، کاهش وزن سریع، سابقه فامیلی سنگ کیسه صفرا، مرض قند و قرص های جلوگیری از بارداری افزایش می یابد. افراد گیاهخوار کمتر مبتلا به سنگ کیسه صفرا می شوند.

مشکلاتی که سنگ کیسه صفرا می تواند ایجاد کند:

اغلب کسانی که سنگ کیسه صفرا دارند، از وجود آن بی اطلاعند چراکه این سنگ ها اغلب بی علامتند و معمولا بصورت تصادفی در سونوگرافی و یا عکس قفسه سینه معاینات سالانه پیدا می شوند.

در یک سوم افراد مبتلا به سنگ کیسه صفرا که اغلب سیگاری یا زن هستند، علائم و نشانه های وجود سنگ آشکار می گردد. از جمله علائم می توان به موارد زیر اشاره کرد:

درد قولنجی صفراوی: که درد شدیدی است که در ناحیه سمت راست زیر دنده ها و بالای شکم احساس می شود و گاهی به شانه راست نیز تیر می کشد و معمولا پس از صرف غذای چرب شدت می گیرد. علت درد آن است که سنگ دهانه مجرای صفراوی را مسدود کرده و انقباض کیسه صفرا با مانع روبرو شده و این انقباضات منجر به درد می گردد. چنانچه سنگ از مجرا به داخل روده دفع گردد و یا مجدد به داخل کیسه صفرا برگردد، درد آرام می گیرد. این درد قولنجی ممکن است از چند دقیقه تا چند ساعت بطول انجامد. برخی افراد ممکن است تنها یک بار این درد را تجربه کنند و در برخی دیگر ممکن است این درد مرتب به سراغ آن ها آید خصوصا پس از صرف غذای چرب که کیسه صفرا منقبض می شود. مطالب از وبسایت سلامتی برای همه اقتباس شده است.

التهاب کیسه صفرا:  به این حالت کله سیستیت گفته می شود که در نتیجه عفونی شدن و التهاب کیسه صفرا می باشد. علائم شامل تب، درد شکم و حال عمومی بد می باشد. در این حالت معمولا شما را در بیمارستان بستری می کنند و بر حسب شدت علائم، ممکن است ابتدا تحت درمان با آنتی بیوتیک قرار گیرید و معمولا به فاصله 1 هفته بعد کیسه صفرا با عمل جراحی برداشته شود. گاهی اوقات در صورت شدت علائم و عدم پاسخ به آنتی بیوتیک، کیسه صفرا عفونی و ملتهب بطور اورژانسی برداشته می شود.

زردی: زردی علل بسیار متعددی دارد و در واقع نشانه ای نامعمول از سنگ کیسه صفرا می باشد. زردی زمانی اتفاق می افتد که سنگ در داخل مجرای صفراوی گیر کند و لذا صفرا قادر به تخلیه به روده نباشد. انباشته شدن کیسه صفرا از مایع صفرا ، در جریان صفرا از کبد به کیسه را مختل کرده و لذا صفرا به تدریج جذب خون می شود و زردی ایجاد می کند.

پانکراتیت: پانکرانس غده ای است که مواد شیمیایی برای هضم غذا را به داخل روده توسط مجرایی به نام پانکراتیک، می ریزد. این مجرا در انتهای خود به مجرای صفراوی متصل می شود و در واقع بصورت یک مجرای مشترک به داخل روده باز می شود. گاهی سنگ کیسه صفرا در قسمتی از مجرای صفراوی چنان گیر می کند که مجرای پانکراتیک را نیز می بنددد. بسته شدن مجرای پانکراتیک حالتی خطرناک است و می تواند منجر به درد شدید و آسیب خود پانکراس شود.

تشخیص:

چنانچه  در معاینه پزشک در یابد که در ناحیه بالای شکم، زیر دنده های راست، حساسیت به لمس وجود دارد، بوجود سنگ کیسه صفرا شک خواهد کرد. البته همزمان عللی از جمله، زخم روده، روده تحریک پذیر و تومور نیز بایستی رد شود. احتمالا پزشک درخواست یک سری آزمایش مربوط به عملکرد کبدی و شرایط التهابی بدن و همچنین سونوگرافی یا سی تی اسکن، خواهد کرد.

درمان:

در اغلب موارد چنانچه فرد علامتی نداشته باشد و یا علائم خفیف باشد درمانی صورت نمی گیرد. زمانیکه علائم جدی تر و حادتر باشد، بهترین درمان جراحی و برداشتن کیسه صفرا است. چنانچه کیسه صفرا دچار التهاب و عفونت باشد می توان عمل را یک هفته به تاخیر انداخت و در این فاصله آنتی بیوتیک درمانی کرد.

چنانچه سنگ ها کوچک باشند، تجویز دارویی به نام اورسو-د-اکسی-کولیک اسید ممکن است بتواند این سنگ های کوچک را حل کند. هرچند که در اغلب اوقات ممکن است موثر نباشد و یا سال ها طول بکشد. البته این دارو از تشکیل سنگ جلوگیری خواهد کرد. به عنوان مثال در افرادی که به سرعت و یه میزان زیاد وزن خود را کم می کنند.  مالکیت معنوی این مطالب در اختیار myhealth.ir است.

درمان جراحی: جراحی و در آوردن کیسه صفرا عمل معمول در فردی است که سنگ صفرای وی علامت دار شده است. بر اساس محل و اندازه سنگ، روش های مختلفی برای برادشتن کیسه صفرا وجود دارد. در حال حاضر استفاده از لاپاراسکوپ برای برادشتن کیسه صفرا شایع ترین تکنیک عمل می باشد که برشی بسیار کوچک روی شکم زده می شود و سپس بوسیله لوازم ویژه و دوربینی که به داخل شکم فرستاده می شود، کیسه صفرا درآورده می شود. البته برای برخی افراد  این روش مناسبی نبوده و فرد تحت عمل سنتی قرار می گیرد که برش بزرگتر زیر دنده ها زده می شود. برای برداشتن سنگی که در مجرا گیر کرده نیز روش های عمل مختلفی وجود دارد. گاهی اوقات بوسیله دستگاه اندوسکوپ و از داخل روده مجرای صفراوی را پیدا کرده و سنگ را به بیرون می کشند.

پس از برداشتن سنگ کیسه صفرا:

از آنجاییکه صفرا برای هضم غذا ضروری نمی باشد، لذا برداشتن کیسه صفرا نیز مشکلات جدی برای فرد ایجاد نخواهد کرد. البته برخی افراد پس از برداشتن کیسه صفرا دچار دل درد های گاه و بیگاه و یا نفخ می شوند که معمولا به دنبال صرف غذای چرب اتفاق می افتد. همچنین ممکن است دفعات اجابت مزاج افزایش یابد و حالتی مانند اسهال داشته باشد. درصورتیکه این امر مشکل ساز باشد، می توان با مشورت پزشک از داروهای ضد اسهال استفاده کرد.