یبوست

یبوست در بزرگسالان:

یبوست امری شایع است که می تواند منجر به یکی از حالات زیر گردد:

-          سفت شدن مدفوع بطوریکه دفع آن سخت و دردناک باشد.

-          افزایش مدت زمان بین هر بار اجابت مزاج در مقایسه با آنچه معمول بوده است. (توجه که تغییر در اجابت مزاج مهم است چراکه به عنوان مثال عده ای روزی 2 بار و برخی از افراد هفته ای 2 بار اجابت مزاج دارند.)

-          گاهی اوقات دردهای قولنج مانند در پایین شکم حس می شود و ممکن است نفخ کنید یا احساس کنید که بیمار هستید.

علل یبوست چیست؟

نخوردن فیبر به میزان کافی:

فیبر قسمتی از غلات، سبزیجات و میوه جات است که هضم نمی شود و داخل روده می ماند. در نتیجه حجم مدفوع را زیاد تر کرده و به عملکرد روده کمک می کند.

مصرف کم مایعات:

در صورت مصرف میزان کافی مایعات و فیبر، مدفوع نرم بوده و به راحتی دفع خواهد شد. با این حال برخی برای جلوگیری از ابتلا به یبوست، نیاز به میزان مایع و فیبر بیشتری دارند.

داروها:

عارضه جانبی برخی دارو ها از جمله مسکن ها، آنتی اسیدها، ضد افسرگی ها و یا قرص های آهن می تواند یبوست باشد. در این خصوص می توانید با پزشکی که داروها را به شما تجویز کرده است به منظور جایگزین کردن آن ها با داروی دیگر مشورت کنید.

بیماری ها:

برخی اختلالات و بیماری ها از جمله کم کاری تیروئید، سندرم روده تحریک پذیر و کم کاری روده ها در افراد مسن می تواند منجر به یبوست گردد.

حاملگی:

نزدیک به 20% زنان حامله به علت تغییرات هورمونی که روی حرکت روده ها تاثیر می گذارد، دچار یبوست می شوند.  در اوخر حاملگی به علت ایتکه جنین عمده فضای شکم را اشغال می کند، یبوست ایجاد می شود.  

علل ناشناخته:

برخی  از افراد علی رغم رژیم غذایی پر فیبر، مصرف زیاد آب، سلامت جسمی و عدم مصرف دارو، همچنان از یبوست شاکی هستند. این حالت در زنان شایع تر است و معمولا به علت کم کاری روده ها می باشد. مشکلات این افراد از دوران کودکی آغاز می شود. 

 آیا نیاز به آزمایش وجود دارد؟

آزمایشی به منظور تشخیص یبوست وجود ندارد چراکه تشخیص آن بالینی می باشد. با این حال در موارد زیر ممکن است نیاز به انجام آزمایش باشد.

 -          چنانچه یبوست به تازگی و در غیاب تغییر در رژیم غذایی و یا مصرف دارو صورت گرفته باشد و نزدیک به 6 هفته به طول انجامیده باشد.

 -          چنانچه علائم بسیار شدید باشد و با مسهل نیز بهبود نیابد.

-          چنانچه علائم دیگری نیز همراه آن باشد از جمله دفع خون، کاهش وزن، علائم شبانه، سابقه فامیلی از سرطان روده و یا بیماری های التهابی روده-            

برای بهبود  و یا پیشگیری از یبوست چه می توان کرد؟

به میزان زیاد مایعات غیر الکلی و فیبر مصرف کنید:

به عنوان مثال سعی کنید نان، ماکارونی و یا بیسکویت سبوس دار استفاده کنید و از مصرف نان سفید بپرهیزید. همچنین تا می توانید از میوه جات و سبزیجات استفاده کنید. توجه داشته باشید که تاثیر مصرف رژیم پر فیبر ممکن است پس از چند روز و گاهی تا 4 هفته بعد ظاهر شود.  در ابتدای مصرف فیبر ممکن است دچار نفخ شوید که معمولا این حالت ظرف چند هفته بهبود می یابد. با این حال توصیه می شود که مصرف فیبر در رژیم غذایی را به تدریج افزایش دهید. از طرفی دیگر، هم زمان با مصرف رژیم پر فیبر، میزان مصرف مایعات را  نیز افزایش دهید. به عبارتی دیگر روزانه دو لیتر یا 8 تا 10 لیوان آب توصیه می شود. ممکن است مصرف این مقدار مایع موجب افزایش ادرار نیز گردد ولی بخشی از آب نوشیده شده توسط روده ها جذب شده و در رفع یبوست موثر خواهد بود.

ورزش منظم:

درصورتیکه امکان داشته باشد، ورزش منظم و فعالیت از یبوست جلوگیری می کند. افراد ناتوان، در بستر افتاده و یا افرادی که شغل های نشسته و کم تحرک دارند بیشتر در معرض ابتلا به یبوست هستند.

در هنگام احساس دفع خود را به توالت برسانید:

برخی از افراد زمانیکه مشغول به کار هستند، احساس نیاز به دفع را سرکوب می کنند. نتیجه آن می تواند تجمع توده مدفوعی در انتهای روده شود که دفع آن سخت و دردناک خواهد بود. همچنین زمانیکه به توالت می روید عجله نکنید و مطمئن شوید که روده کاملا خالی شده است. افرادی که در رفتن به توالت ناتوانند و یا دچار زوال عقل شده اند را سر ساعاتی مشخص به توالت ببرید بطوریکه حریم شخصی آن ها نیز حفظ گردد. این عمل  مانع از تجمع مدفوع داخل روده ها خواهد شد. بهترین زمان برای رفتن به توالت صبح هنگام برخاستن از خواب و یا نیم ساعت پس از صرف غذا می باشد. بهترین نوع توالت برای جلوگیری از یبوست، توالت ایرانی است. با این حال افراد مسن تری که به ناچار از توالت فرنگی استفاده می کنند می توانند بدن را به سمت جلو بکشند در حالیکه آرنج ها را روی ران ها قرار داده اند. توجه کنید که هنگام اجابت مزاج، از حبس کردن نفس و زور زدن خودداری کنید.  

استفاده از مسهل ها در درمان یبوست:

چنانچه به تازگی دچار یبوست شده اید، می توانید از مسهل تا زمان اجابت مزاج استفاده کنید. پس از آن بایستی مصرف مسهل را قطع کرده و دستورات ذکر شده را به منظور پیشگیری از یبوست انجام دهید. ولی چنانچه دچار یبوست مزمن شده اید، پیش از مصرف مسهل بایستی با پزشک مشورت کنید. پزشک علت زمینه ای یبوست را تشخیص و همچنین میزان مسهل مورد نیاز روزانه را به شما خواهد گفت. مسهل ها انواع مختلف دارند. برخی از مسهل ها همان فیبر موجود در سبزیجات هستند (پسیلیوم) که بصورت تجاری در آمده اند. تاثیر این مسهل را معمولا 1 تا2 روز بعد ظاهر می شود و عمده تاثیر آن پس از چند روز مصرف مرتب است. معمولا 1 تا3 قاشق غذاخوری از آن در آب حل شده و در طی شبانه روز مصرف می شود. توجه داشته باشید که همراه با این نوع مسهل بایستی آب فراوان بنوشید. چنانچه مصرف آن علائم شما را بدتر کرد، به پزشک مراجعه کنید. برخی از مسهل ها از جمله شیر منیزیم یا بیزاکودیل روی حرکات روده اثر گذاشته و بدین ترتیب منجر به دفع مواد زاید می گردد. اثر بخشی آن 8 تا 12 ساعت پس از مصرف است. بهترین زمان تجویز آن، شب هنگام خواب است. برخی از مسهل ها از جمله لاکتولوز، منجر به جذب آب توسط روده بزرگ و نرم شدن مدفوع می گردد.  این نوع از مسهل ها نیاز به 2 روز زمان برای اثر بخشی دارند و برای درمان سریع یبوست مناسب نیستند. بیشتر از این مسهل ها برای پیشگیری استفاده می شود. خصوصا در افرادیکه نارسایی کبدی و یا کلیوی دارند که نه تنها یبوست علائم بیماری زمینه ای را شدیدتر می کند بلکه مصرف داروهای موثر بر حرکات روده نیز به علت مشکلات کبدی و کلیوی در آن ها قابل تجویز نمی باشد.

چه نوع مسهلی و برای چه مدت بایستی استفاده کنید؟

مسهل ها فیبری معمولا اولین خط درمان یبوست هستند و برای کسانی پیشنهاد می شود که اجابت مزاج دارند هرچند که به سختی انجام شود. چنانچه مصرف این مسهل ها به اجابت مزاج کمک نکرد، خط دوم مسهل هایی مانند لاکتولوز هستند تا مدفوع را نرم کنند. در صورت عدم دفع و تجمع توده مدفوعی در روده، از مسهل هایی مانند بیزاکودیل و یا شیرمنیزیم بایستی استفاده کرده تا با تاثیر بر حرکات روده، منجر به اجابت مزاج گردد. مصرف مسهل بایستی کوتاه مدت و تا زمانی باشد که رژیم غذایی و اصلاح شیوه زندگی بتواند بر یبوست غلبه کند. برخی از افراد مسهل را تنها تا زمان اجابت مزاج استفاده می کنند. متاسفانه برخی از افراد مسهل را روزانه و به مدت طولانی برای عدم تجربه مجدد یبوست استفاده می کنند. استفاده روزانه از مسهل های فیبری تا حدی قابل قبول است ولیکن به هیچ عنوان مسهل های دیگر را طولانی مدت، بدون مشورت با پزشک استفاده نکنید.

مسهل های طبیعی:

برخی از مواد هستند که بطور طبیعی خاصیت مسهلی دارند از جمله روغن زیتون. مصرف روغن زیتون یک درمان سنتی در جامعه ما برای درمان یبوست بوده است که به تازگی در مطالعات علمی توسط مجامع غربی ثابت شده است. در این مطالعات توصیه شده است،  افرادی که مرتب دچار یبوست می شوند دو بار در روز و هر بار دو قاشق غذاخوری روغن زیتون مصرف کنند. برای بهبود طعم آن می توان آن را به همراه سالاد استفاده کرد تا از فیبر موجود در سالاد نیز بتوان بهره برد. 

عوارض یبوست:

دفع مدفوع سفت و سخت ممکن است باعث ایجاد خراش درناحیه معقد شود که بسیار دردناک است و گاهی همراه با دفع خون روشن می باشد. تجربه این درد در برخی از افراد منجر به ترس از اجابت مزاج می گردد که خود نیز باعث سرکوب احساس نیاز به دفع و تشدید یبوست می گردد. استفاده از مسهل ها در صورت ایجاد شقاق معقد تا بهبود آن توصیه می گردد. همچنین ممکن است پزشک بی حس کننده های موضعی مانند لیدوکائین موضعی را به منظور کاهش درد معقد و کمک به رفع انقباض عضلات اطراف معقد، تجویز می گردد. یبوست مزمن، خصوصا در افراد مسن ممکن است منجر به تجمع مواد مدفوعی در روده گردد. گاهی آنقدر حجم توده زیاد می شود که در حرکات روده ها اختلال ایجاد می شود. انقباض عضلات اطراف معقد نیز از بین می رود و مواد زاید تازه تشکیل شده از کنار این توده مدفوعی بی اختیار خارج می گردد. در این حالت، معمولا در ابتدا تصور می شود که مشکل بی اختیاری مدفوع و یا اسهال است. پزشک در معاینه وجود توده سفت مدفوعی را تایید خواهد کرد. در این حالت، گاهی مصرف میزان زیاد مسهل (به دستور پزشک) منجر به دفع این توده خواهد شد. در این حالت، به علت تغییر شکل قسمت انتهایی روده، مصرف مسهل تا مدتی بنا به نظر پزشک بایستی ادامه پیدا کند.