بيماري لايم بيماري است كه به خاطر گزيده شدن با كنه آلوده ايجاد ميشود. اولين و عمومي ترين علامت آن بثوراتي است كه از محل گزش شروع و منتشر ميشود. اگر درمان نشود، ميكروب (باكتري ها) مي تواند به ديگر قسمتهاي بدن منتشر شود. در برخي موارد مي تواند علائم شديدي ماهها بعد از گزش ايجاد كند.معمولا يك دوره استفاده از داروهاي آنتي بيوتيك عفونت را از بين مي برد.

بيماري لايم چيست؟

بيماري لايم بيماري است كه به خاطر گزيده شدن با كنه آلوده به ميكروب (باكتري) بورليا ايجاد ميشود. اين باكتري انواع مختلفي دارد اما بورلیا بورگدورفری (Borrelia burgdorferi) سبب بيماري لايم ميشود. نام لايم از شهري در آمريكا گرفته شده است كه اين بيماري براي اولين بار در آنجا توضيح داده شد.

بيماري لايم در چه جاهايي مشكل ايجاد مي كند؟

از زماني كه در سال 1975 اين بيماري براي اولين بار مورد توجه قرار گرفت هزاران مورد در آمريكا گزارش شده است. در سال 2012، 998 مورد محتمل در انگلستان و ولز گزارش شده است. همه موارد گزارش نشده است و بنابراين تعداد افراد مبتلا به صورت كامل در هر سال مشخص نيست. با اين وجود، ميزان آن 2000 تا 3000 مورد در سال گزارش شده است. دليلش اين است كه بسياري از موارد به صورت رسمي بيماريشان نشخيص داده نشده و مشكل بدون درمان رفع شده است. اغلب مبتلايان جنگلبانان و كارگراني هستند كه در محيط آزاد كار مي كنند اما سازمان دهندگان تعطيلات ها و همچنين بازديد كننده ها از مناطق ييلاقي كه كنه در آنجاها يافت ميشود نيز در معرض خطر هستند.

بيش از نيمي از موارد بيماري لايم در كشورهايي مثل آمريكا، فرانسه، آلمان، استراليا، اسكانديناوي و اروپاي شرقي و مركزي اتفاق مي افتد.

چگونه به بيماري لايم مبتلا ميشويم؟

ميكروب (باكتري) كه سبب بيماري لايم ميشود در حيوانات خاصي زندگي مي كند. اغلب در جوندگاني مثل موشها، برخي پرندگان و ديگر حيوانات كوچك وجود دارد. اين باكتري اغلب براي حيوانات بي ضرر است.

كنه يك موجود كوچك شبيه حشره است به اندازه يك سر سوزن. كنه ها با گزيدن پوست و مكيدن خون از حيوانات مثل موشها و گاهي انسانها تغذيه مي كنند. بدين صورت، برخي كنه ها به باكتري عامل بيماري لايم آلوده ميشوند.

كنه ها نمي توانند بپرند يا پرواز كنند اما به انسانهاي در حال گذر از علفهاي بند يا شاخ و برگ درختان مي چسبند. اگر يك كنه آلوده فردي را بگزد باكتري ممكن است به انسان منتقل شود. باكتري عامل بيماري لايم از فردي به فرد ديگر منتقل نميشود. توجه: اغلب كنه ها در كشورهاي پيشرفته نظير انگلستان آلوده به باكتري بيماري لايم نيستند. بنابراين، اغلب گزيدگي ها با كنه منجر به بيماري لايم نميشوند.

بعد از اينكه فردي با كنه گزيده شد، معمولا 24 تا 48 ساعت طول مي كشد كه باكتري از كنه به انسان منتقل شود. (كنه ها بسيار ريز هستند و به شما چسبيده و مي گزند. سپس خون را مكيده و به خاطر خوني كه خورده اند باد مي كنند. اين باكتري اغلب در روده هاي آنان حمل ميشود و در زماني كه خون خورده و باد مي كند باكتري از روده به دهانش آمده و وارد پوست شما ميشود. اين اتفاق معمولا 24 ساعت زمان مي برد اما اگر كنه در آن زمان به نسبت سير بوده باشد مي تواند زمان كمتري ببرد. بنابراين اگر بعد از گزيده شدن با كنه آن را به سرعت دور بياندازيد- در عرض 24 ساعت- احتمال ايجاد بيماري لايم در شما كمتر است حتي اگر كنه آلوده بوده باشد.

بنابراين فقط كنه هاي خاصي آلوده هستند كه اگر شما را بگزند و متوجه چسبيدن آنها به پوستتان نشويد مي توانند شما را مبتلا به بيماري لايم نمايند. با اين وجود، كنه ها بسيار كوچك هستند و وقتي مي گزند درد و ناراحتي ايجاد نمي كنند و بنابراين بسيار ممكن است كه گزيده شده ولي متوجه نشويد. بسياري از افراد مبتلا به بيماري لايم متوجه گزيده شدن با كنه نشده اند.

علائم بيماري لايم چيست؟

علائم و تاثيرات بيماري لايم را مي توان به سه مرحله تقسيم كرد:

مرحله اول- واكنش اوليه به عفونت پوستي موضعي

اين اتفاق مي تواند بين 3 تا 36 روز بعد از گزيده شدن با كنه آلوده اتفاق افتد.

 

بثورات اريتم ميگرانس (اريتم مهاجر)

بثورات- يك علامت كلاسيك بيماري لايم نوعي بثورات مخصوص است كه اريتم مهاجر (اريتم ميگرانس) ناميده ميشود. با اين وجود، هميشه اتفاق نمي افتد. به نوع گونه بورليا كه در اين بيماري نقش داشته بستگي دارد.

اين بثورات معمولا يك دايره با حاشيه قرمز رنگ است كه به آرامي در طول چند روز گسترش پيدا مي كند. اين دايره بزرگتر و بزرگتر شده و مركز آن جايي است كه گزيدگي اتفاق افتاد است. به گشترش دايره به سمت بيرون، در قسمت داخلي دايره يه قسمت كمرنگ تر از رنگ پوست شكل مي گيرد. بنابراين، اين بثورات اغلب "'bullseye' rash" (همانند تخته دارت) ناميده ميشوند.

اين بثورات تا حداقل 5 سانت رشد مي كنند اما ممكن است بزرگتر هم شوند.

بثورات دردناك يا مخصوصا خارش آور نيست و اگر در پشتتان باشد ممكن است اصلا متوجه آن نشويد. اريتم مهاجر بدون درمان اغلب در عرض 3 تا 4 هفته از بين مي رود. با اين وجود، از بين رفتن بثورات الزاما به معناي از بين رفتن عفونت نيست.

توجه: بعد از گزيدن بسياري از حشرات بثورات آلرژيك قرمز رنگ خارش دار كوچكي ايجاد ميشود كه خيلي سريع از بين مي رود. بثورات اريتم ميگرانس از اين جهت متفاوت هستند كه معمولا چند روز بعد از گزيدگي ايجاد ميشوند، مدت زمان بيشتري باقي مي مانند و ظاهر دايره مانندي دارند.

علائم مشابه آنفولانزا- در يك سوم موارد بيماري لايم علائم مشابه آنفولانزا ايجاد ميشوند. علائم عبارتند از خستگي، دردهاي عمومي، سردرد، تب، احساس سرما و سفت شدن گردن. اين علائم اغلب خفيف هستند و در عرض چند روز حتي بدون درمان از بين مي روند (اما ممكن است عفونت از بين نرفته باشد).

در برخي موارد، عفونت بيش از اين پيشروي ندارد، حتي بدون درمان، چون سيستم ايمني مي تواند عفونت را از بين برده باشد. با اين وجود، در برخي موارد كه درمان نشده باشند، بيماري به مرحله دوم پيشرفت مي كند.

 

مرحله دوم- اشاعه اوليه بيماري

اين اتفاق اگر بيمار درمان نشود هفته ها و يا ماهها بعد از گزيدگي ايجاد ميشود. اشاعه به معناي گسترش به ديگر قسمتهاي بدن دور از محل آلودگي اوليه است. علائم متغير است اما مي تواند شامل يك يا چند مورد زير باشد:

مشكل در يك يا چند مفصل. بيشتر مفاصل زانو تحت تاثير قرار مي گيرد. شدت مشكل مفاصل مي تواند از دوره ايي از دردهاي خفيف مفصلي تا التهاب شديد مفاصل (آرتريت) كه سبب درد بسيار ميشود متفاوت باشد. دوره هاي التهاب مفاصل به طور متوسط سه ماه طول مي كشد.

مشكلات مغز و اعصاب. در برخي افراد مبتلا التهاب عصبها مخصوصا عصبهاي اطراف صورت ايجاد ميشود. در نتيجه عصب نمي تواند به كارخود ادامه دهد و به ضعف و از كار افتادگي صورت منجر ميشود. التهاب بافتها در اطراف مغز (مننژيت) و التهاب مغز(آنسفاليت) نيز ممكن است اتفاق افتد.

مشكلات قلبي. در برخي افراد ممكن است التهاب قلب (ميوكارديت) و ديگر مشكلات قلبي ايجاد شود. مي تواند سبب علائمي مثل خواب آلودگي، تنگي نفس، درد سينه و احساس تپش قلب شود.

بثورات. چندين قسمت از پوست (نه جايي كه گزيدگي اتفاق افتاده است) مي تواند بثوراتي مشابه اريتم ميگرانس (كه در بالا توضيح داده شد) ايجاد شود. اين بثورات ثانويه كوچكتر از بثورات در مرحله اول است. اين بثورات در عرض 3 تا 4 هفته از بين مي رود. گاها، برآمدگي هاي آبي-قرمز رنگي كه لنفوسيتوما ناميده ميشوند مخصوصا در اطراف هاله سينه و  لاله گوش ايجاد ميشوند.

به ندرت اندامهايي مثل چشمها، كليه ها و كبد تحت تاثير قرار مي گيرند.

مرحله سوم- بيماري لايم پايدار (مزمن)

ممكن است ماهها تا سالها بعد از عفونت اتفاق افتد. ممكن است بعد از يك دوره بي علامت ايجاد شود. ممكن است كل طيف علائمي كه در مورد مفاصل، پوست، اعصاب، مغز و قلب توضيح داده شد ايجاد شود. مشكلات مغزي ميتواند شامل سرگيجه خفيف و ديگر مشكلات در حافظه، تمركز، احساس، شخصيت و تعادل باشد. گاها مي تواند سبب يك بيماري مشابه شيزوفرنيا با علائمي مشابه فيبروميالژيا يا سندروم خستگي مزمن شود.

چگونه مي توان بيماري لايم را تشخيص داد؟

در اغلب موارد بيماري لايم بر اساس علائم عمومي در مرحله اول شناسايي ميشود. به عبارتي با توجه به نوع بثورات و همچنين گاهي علائم مشابه آنفلانزا در فردي كه با كنه گزيده شده است مي تواند براي تشخيص كافي باشد. در چنين شرايطي نيازي به آزمايشات ديگر نيست و درمان معمولا داده ميشود.

تشخيص در مرجله دوم و سوم سخت تر است. آزمايشات خون در تشخيص اين بيماري اگر از روي علائم مشكوك به آن بودند مي تواند موثر باشد (اما قطعي نيست). گاهي نمونه اي از مايع گرفته شده از مفاصل ملتهب يا پوست براي آزمايش فرستاده ميشود.

درمان بيماري لايم چيست؟

معمولا مصرف دوره اي آنتي بيوتيك مي تواند عفونت را از بين ببرد. نوع آنتي بيوتيك و طول دوره مصرف مي تواند بسته به شرايط فردي تغيير نميد كه پزشكتان تجويز خواهد كرد. بيماري در اغلب افراد در مرحله اول شناسايي ميشود و بنابراين درمان علائم را از بين برده و مانع از پيشرفت آن به مراحل دوم و سوم ميشود.

آيا مي توان از بيماري لايم پيشگيري كرد؟

موارد زير ريسك ابتلا به بيماري لايم را در شما كاهش مي دهد:

تا حد ممكن از مكانهايي كه كنه هاي آلوده زندگي مي كنند دوري كنيد- مخصوصا در ماههاي تابستان. وقتي به بيرون شهر مي رويد، از مسيرهاي اصلي برويد و از علفهاي بلند اجتناب كنيد چون كنه ها در جستجو براي غذا از علفهاي بلند بالا مي خزند.

اگر در محلي زندگي مي كنيد كه مستعد وجود كنه است يا از هميچين جايي ديدن كرديد، وقتي بيرون مي رويد، لباسهاي مناسب بپوشيد. به عبارتي: بلوزهاي آستين بلند و شلوارهاي بلند و جوراب. پارچه هاي رنگ روشن موثر هستند چون راحت تر مي توان روي آنها كنه ها را ديد.

هر روز كل بدن خود را براي كنه ها بازرسي كنيد و اگر چيزي بر روي پوست بود آن را دور بياندازيد. سر و گردن از جمله كف سر بچه ها را خوب بازرسي كنيد.

از اسپري ها، كرم ها و غيره دافع كنه كه اغلب حاوي N,N-diethyl-m-toluamide (DEET) هستند بر روي پوست خود استفاده كنيد.

بعد از رفتن به جاهايي كه احتمال وجود كنه هست حتما دوش بگيريد.

چك كنيد كه كنه ها با لباسهايتان به خانه آورده نشده باشند.

چك كنيد كه حيوانات خانگي كنه ها را با موهاي خود به خانه نياورده باشند.

براي برداشتن كنه اي كه به پوست چسبيده است

كنه را در جايي كه به پوست چسبيده تا حد ممكن نزديك به پوست با يك انبرك يا موچين نوك باريك يا ابزار برداشتن كنه بگيريد.

آن را مستقيما به سمت بالا بكشيد. مواظب باشيد كنه را له نكنيد.

ممكن است در مغازه هاي عرضه وسايل و مكانهاي جراحي حيوانات اهلي ابزارهاي ارزان برداشتن كنه وجود داشته باشند و براي كساني كه مداوما در معرض كنه ها هستند مفيد باشد. از آنها مي توان بر اساس دستورالعمل سازنده استفاده كرد.

موارد زير را انجام ندهيد

سوزاندن كنه ها (مثلا با استفاده از ته سيگار روشن يا سر كبريت).

به كار بردن ژل نفت، الكل، پاك كننده لاك يا مواد ديگر (چون كنه را تحريك مي كند كه مواد آلوده را بيشتر وارد پوست كرده و ريسك انتقال عفونت را افزايش مي دهد).

جدا كردن كنه با انگشتان.

له كردن كنه.

بعد از برداشتن كنه پوست را با آب صابون يا مواد ضدعفوني كننده پوست بشوييد. دستها را هم همين طور.

دورنماي بيماري چگونه است؟

اگر در مرحله اول بيماري با داروهاي آنتي بيوتيك درمان شويد، شانس خوبي براي درمان كامل بدون مواجه شدن با مشكلات بعدي را داريد.

اگر در مرحله اول درمان نشويد، ممكن است برخي علائم مرحله دوم و سوم در شما ظاهر شود. با اين وجود، اين علائم اغلب خفيف و گذرا هستند مثل بثورات پوستي يا دردهاي خفيف مفصلي. ولي در برخي افراد اگر بيماري وارد مرحله  دوم يا سوم شود ممكن است علائم شديدتر ظاهر شود. اغلب در مرحله دوم و سوم نيز بيماري با داروهاي آنتي بيوتيك قابل درمان است. با اين وجود، ممكن است نياز به مصرف آنتي بيوتيك براي مدت طولاني تري باشد. درمان سندروم پس از لايم مي تواند مشكل باشد چون هنوز مشخص نيست كه چه چيزي سبب اين علائم ميشوند. با اين وجود، اغلب با گذشت زمان از بين مي رود.