نگاهي به صرع

انفجارهاي الكتريكي در مغز

وقتي درمورد صرع ميشنويم اولين چيزي كه به ذهنتان مي رسد اسپاسم ماهيچه ها و از دست دادن هوشياري است. اما دركمال تعجب اغلب تشنج هاي صرع خاموش بوده و به سختي قابل شناسايي هستند. اين حملات كوچك مي توانند علائم اوليه صرع باشند. صرع يك اختلال مغزي است كه در كشورهاي پيشرفته از هر 26 نفر يك نفر در برهه اي از زندگي اش به آن دچار شده است. هرچه صرع زودتر شناسايي شود، سريعتر مي توان آن را درمان كرد و جلوي تشنج ها را گرفت.

متاسفانه اكثرا اطلاعات زيادي در مورد صرع ندارند اگرچه كه چهارمين اختلال عصبي رايج بعد از ميگرن، سكته مغزي و آلزايمر است. علامت صرع تشنج هاي مكرر و غير قابل پيش بيني است كه چند ثانيه يا چند دقيقه طول مي كشد. تشنج ها از حملات غيرطبيعي فعاليت الكتريكي در مغز ناشي ميشود كه سبب حركات تشنجي، احساسات عجيب، افتادن ها يا حتي مرگ ميشود.

صرع مي تواند براي هر فردي در هر سني اتفاق افتد از لحظه تولد حتي در اتاق زايمان تا سن پيري. اين بيماري بيشتر ممكن است براي اولين بار در كودكان يا در بزرگسالان بالاي 60 سال اتفاق افتد. اغلب انواع صرع براي تمام مدت زندگي ادامه دارند اما برخي خود به خود محدود ميشوند و اين بدان معنا است كه ممكن است به خودي خود از بين بروند.

علل صرع متفاوت است. نقص در ژنها احتمالا مسئول بيشترين موارد صرع است. دانشمندان تا كنون توانسته اند رابطه اي بين بيش از 150 ژن را با صرع بيابند. ديگر انواع صرع ممكن  است در نتيجه يك ضايعه (مثل سكته مغزي يا آسيب مغزي)، عفونتها، تومورهاي مغزي و عوامل ديگر ايجاد شوند.

هر آنچه كه الگوي طبيعي فعاليت مغزي را بر هم زند- از بيماري گرفته تا آسيب به مغز و رشد نادرست آن مي تواند منجر به صرع شود. اما براي نيمي از افراد مبتلا به صرع علت اصلي ناشناخته است.

صرع نيز مي تواند  انواع متفاوتي داشته باشد به همين دليل است كه گاهي صرع "طيف اختلال" ناميده ميشود. در برخي افراد تشنج ممكن است فقط گهگداري پديدار شود. در انتهاي ديگر طيف، فردي ممكن است در روز صدها بار تشنج داشته باشد. اين تشنج ها مي توانند جدي بوده و با پرش دست و پا، از دست دادن هوشياري و يا حتي مرگ ناگهاني در برخي موارد نادر همراه باشد. يا ممكن است تشنج به سختي قابل تشخيص باشد.

چنين تشنج هاي خاموشي كه گاهي تشنج هاي نسبي يا مركزي ناميده ميشوند- مي توانند سبب حس آشناپنداري (حالتی از ذهن است که در آن فرد پس از دیدن صحنه‌ای احساس می‌کند آن صحنه را قبلاً دیده ‌است)، توهم (ديدن، شنيدن يا حس بوهايي كه در آنجا نيستند)، و يا ديگر علائم به ظاهر خفيف شوند. در طول برخي از تشنج ها، يك فرد ممكن است از انجام كاري كه مي كرده متوقف شده و براي چند لحظه بدون اينكه بداند به جايي خيره شود.

اين حملات يا تشنج هاي كوچك گاهي ممكن است براي سالها قبل از اينكه به عنوان يك مشكل يا صرع شناسايي شوند اتقاق افتند. آنها ممكن است حملات كوچك گيج كننده، حملات كوچك درد يا احساسي باشد مثل اينكه دنيا برايتان واقعي نيست.

علائم اين تشنج هاي كوتاه عموما به قسمتي از مغز كه آسيب ديده است بستگي دارد. در طول زمان، اين نوع تشج ها مي تواند به تشنج هاي شديدتر تبديل شوند كه كل مغز را تحت تاثير قرار دهد. به همين دليل است كه بهتر است هر چه زودتر صرع تشخيص داده و شروع به درمان شود. اگر متوجه الگوهاي تكرار شونده رفتارهاي نامتعارف يا احساسات عجيب شديد كه از چند ثانيه تا چند دقيقه طول كشيد شديد حتما پزشك خود را در جريان آن قرار دهيد.

در طول چند دهه گذشته، دانشمندان براي توسعه شيوه هاي بهتر براي تشخيص، درمان و شناخت صرع تلاش كرده اند. در حال حاضر اين بيماري را مي توان  با ابزارهاي عكسبرداري مثل MRI يا سي تي اسكن، آزمايش خون براي يافتن ژنهاي معيوب يا با ارزيابي فعاليت الكتريكي مغز شناسايي كرد. تشنج ها را اغلب مي توان با داروها، رژيم غذايي خاص، جراحي يا ابزارهاي كاشتني كنترل كرد. اما باز هم نياز به مراقيتهاي ويژ خواهند داشت.

داروهاي سنتي براي درمان صرع موثر اما مشكل زا هستند. از هر سه نفر يك نفر صرع مقاوم به دارو دارد يعني داروهاي موجود نمي توانند تشنج ها را كنترل نمايند. در اين موارد، برداشتن بافت مغز از طريق جراحي ممكن است بهترين گزينه باشد. ممكن است داروها جواب دهند اما عوارض جانبي از جمله خستگي مفرط، عملكرد غير طبيعي كبد و مشكل در تفكر ايجاد نمايند.

يك مشكل در داروهاي امروزي اين است كه فقط سلولهايي از مغز را كه عملكرد نادرست دارند را مورد هدف قرار نمي دهند. بلكه بر كل مغز تاثير مي گذارند. اين داروها بايد براي هميشه استفاده شوند و دوره درماني ندارند يعني بايد هميشه در بدن باشند حتي اگر تشنجي اتفاق نيفتد.

 محققان به دنبال ايجاد درمانهايي هستند كه صرع را بيشتر مورد هدف قرار داده و فقط به مناطقي از مغز كه دچار اختلال است و فقط در زماني كه نياز به توقف تشنج است برسد. آنها تاكنون يك شيوه تجربي ارائه داد ه اند كه مي تواند تشنجات مشابه صرع را در لحظه آغاز در موشها متوقف كند. دانشمندان اميدوار هستند كه عاقبت بتوانند اين يافته ها را براي استفاده انسانهاي مبتلا به صرع تعميم دهند.

در يك تحقيق ديگر، تيمي از دانشمندان بر روي يك بيماري كشنده كه اطلاعات كمي از آن در دست است با نام SUDEP (مرگ ناگهاني و غيرمنتظره در نتيجه صرع) را بررسي كردند. اغلب مبتلايان به صرع زندگي طولاني و شادي دارند. اما SUDEP علت اصلي كوتاه شدن دوره زندگي در مبتلايان به صرع است. اين مشكل حقيقتا يك معما است. ما نمي دانيم كه چه كساني بيشتر در معرض مرگ زودرس هستند. اين اتفاق ممكن است براي هر كسي كه صرع دارد در هر سني بيافتد.

دانشمندان ژنهاي مختلفي را در موشها شناسايي كردند كه به نظر مي رسد به تشنجهاي ناگهاني مرگ آور و مشكل در ريتم تپش قلب ربط دارد. دانشمندان اكنون به دنبال ژنهايي مشابه در انسانها هستند كه شايد بتواند به پيش بيني كساني كه بيشتر در خطر ابتلا به SUDEP هستندكمك نمايد. آنها بر اين باور هستند كه SUDEP نبايد اتفاق بيفتد- اينكه آنها بايد بتوانند در مورد آن بياموزند، آن را پيش بيني كرده و نهايتا راههاي بهتري براي پيش گيري از آن را در هر بيماري بيابند.

شما مي توانيد گامهايي در جهت كاهش برخي از عوامل خطر صرع برداريد. با بستن كمربند ايمني وگذاشتن كلاه كاسكت بر روي دوچرخه مانع از آسيب سر شويد . در مورد كودكان اطمينان حاصل كنيد كه در صندلي ماشين ايمن باشند. براي اختلالاتي كه با افزايش سن بر مغز تاثير مي گذارند مثل بيماري قلبي عروقي و يا فشار خون بالا، درمان مناسب را انجام دهيد. با مراقبت در طول دوران بارداري، مي توان از مشكلات مغزي در رشد جنين كه مي تواند به صرع و مشلات ديگر در سالهاي بعدي زندگي منجر شود، جلوگيري كرد.

ما تا كنون پيشرفتهاي بسياري در شناخت صرع، پيشگيري و درمان آن داشته ايم. اما هنوز بايد چيزهاي بسياري بياموزيم و هنوز چيزهاي بسياري وجود دارد كه بايد بر روي آنها فعالانه كار كنيم.

انتخابهاي آگاهانه

اگر كسي دچار تشنج شد

براي جلوگيري از خفه شدن او را به بغل بخوابانيد.

زير سر فرد متكا بگذاريد.

لباسها را دورگردن فرد شل كنيد.

حركت فرد را محدود نكنيد مگر اينكه با خطر مواجه باشد.

هيچ چيزي در دهان فرد نگذاريد. (افراد نه در زمان تشنج و نه در هيچ زمان ديگري نمي توانند زبان خود را قورت دهند.)

هر شيء خطرناكي كه ممكن است به فرد در طول تشنج آسيب برساند را از او دور كنيد.