نگاهي به درون

حقايقي در مورد پرتو (اشعه)

پرتو (اشعه) مي تواند خطرناك باشد اما همچنين مي تواند زندگي ها را نجات دهد. چگونه ممكن است؟ اشعه اگر به درستي كنترل شود مي تواند به تشخيص و حتي درمان بيماريها كمك نمايد. بنابراين اگر با آزمايش پزشكي مواجه شديد كه در آن از اشعه استفاده ميشد نترسيد. در مورد خطرها و مزاياي آن بخوانيد و بدانيد كه چه سوالاتي بايد بپرسيد. اگر واقعا نياز به اشعه (پرتو) براي مقاصد پزشكي داشتيد، كارهاي زير را براي حصول اطمينان از ايمني آن انجام دهيد.

پرتو صرفا انتقال انرژي از طريق فضا است. اين انرژي مي تواند به شكل ذرات يا امواج نامرئي باشد. پرتو در همه جا در اطراف ما وجود دارد و در طول تكامل ما  نيز وجود داشته است. بنابراين بدن ما طوري طراحي شده است كه بتواند با سطوح پايين اشعه هايي كه هر روز با آنها مواجه هستيم مقابله نمايد. با اين وجود، اشعه بيش از اندازه مي تواند به بافتها آسيب رسانده و به مشكلات جدي منجر شود.

پرتو چه كاربردي در پزشكي دارد؟ پرتو به راديولوژيستها و ديگر پزشكان اين امكان را مي دهد كه بتوانند قسمتهاي داخلي بدن را كه قادر به ديدن آنها به طور مستقيم با چشم و از طريق معاينات معمولي نيستند را ببينند.

تكنيك هايي همانند پرتو هاي ايكس و سي تي اسكن ها مقادير كنترل شده اي پرتو را به بدن مي فرستند و بر اساس آنچه كه از طرف ديگر بدن ريافت مي كنند عكسهايي ايجاد مي كنند. در يك شيوه عكسبرداري ديگر كه پزشكي هسته اي ناميده ميشود از تركيباتي استفاده ميشود كه پرتو صادر مي كنند كه سپس مي توان آنها را از خارج از بدن شناسايي كرد. اين تركيبات كه تزريق يا خورده ميشوند مي توانند يك منطقه خاص را مورد هدف قرار داده و مشكلات داخلي را آشكار نمايند. يا مي توان از آنها براي بررسي اينكه اندامهاي داخلي تا چه حد درست عمل مي كنند استفاده كرد.

پزشكان با استفاده از اين ابزارهاي پيشرفته مي توانند در مراحل اوليه بيماري را شناسايي كنند كه درمان نيز راحت تر ميشود. در نتيجه، استفاده از پرتو در مصارف پزشكي رشد داشته است. اما اين پرتو ها علاوه بر مزايا، خطراتي نيز دارند.

يكي از خطرات مهم قرار گرفتن در معرض پرتو احتمال ايجاد سرطان است. سالها طول مي كشد تا سرطان ايجاد شود بنابراين نمي توان پيش بيني كرد كه علت ايجاد آن دقيقا چيست. در نتيجه دانشمندان نمي توانند ريسك مقادير خاص پرتو را بسنجند.

در كودكان كه بدن در حال رشد است بيشتر از بزرگسالان در معرض آسيب حاصل از پرتو هستند. كودكان هنوز سالهاي زيادي پيش رو دارند. هر گونه آسيبي در نتيجه پرتو مدت زمان بيشتري براي نشان دادن خودش دارد.

در يك تحقيق گزارشات نگران كننده اي مبني بر رابطه بين سي تي اسكن ها و دو نوع سرطان خون و مغز در سالهاي بعدي زندگي ارائه شد. در يك تحقيق بيش ار 175000 كودك و جوان مورد بررسي قرار گفتند. بسته به دوز پرتو، آنهايي كه حداقل دو اسكن داشتند به ميزان جزئي افزايش خطر ابتلا به سرطان را نشان دادند. دانشمندان اين گونه نتيجه گيري كردند كه از آنجايي كه اين سرطان ها نادر هستند، احتمالا مزاياي سي تي اسكن ها بر اين ريسك ارجحيت دارد. با اين وجود آنها پيشنهاد ميدهند كه پزشكان بايد در صورت امكان راههاي جايگزن سي تي اسكن را ارائه داده يا پرتو با دوز كمتري را تجويز نمايند.

در كمال تعجب از پرتو ميتوان در درمان سرطان استفاده كرد. دوزهاي متمركز پرتو با انرژي بالا مي تواند سلولهاي سرطاني را كشته و تومورها را كوچكتر نمايد. در عكس برداري هاي پزشكي از دوزهاي بسيار پايين تر استفاده ميشود.

نكته اساسي كه بايد بدانيد اين است كه در همه اين شيوه ها عموما از دوز پايين استفاده ميشود. در برخي موارد، بسته به نوع بيماري، اغلب استفاده نكردن از اسكن يا داروهاي هسته اي، خطرناك تر از استفاده از آن است.

دانشمندان بر روي نحوه ايجاد توازن بين خطر پرتو و مزاياي داشتن تصاويري واضح براي تشخيص تحقيقاتي كرده اند. اگر در مورد ريسك پرتو كه به ميزان كم به شما داده ميشود خيلي نگران باشيد ممكن است بيماري شما به درستي تشخيص داده نشود.

از قديم، ميزان دوز مورد نياز پرتو براي عكسبرداري بر اساس وزن تعيين ميشده است. محققان در تحقيقي از محركهاي كامپيوتري براي بررسي تاثيرات دوزهاي متفاوت در يك اسكن دارويي هسته اي استفاده كردند. آنها دريافتند كه مي توان براي اسكن يك كودك بلند و لاغر تقريبا نصف ميزان پرتو را كه به كودكي كوتاه و تپل با همان وزن تجويز ميشود تجويز كرد و تصويري با همان كيفيت دريافت كرد.

اين گروه در صدد طراحي تحليل هاي مشابه براي بدنها با هيكل ها و سايزهاي متفاوت هستند. در نهايت، محققان اميدوار هستند راهنمايي ايجاد كنند كه در آن نه تنها به وزن بلكه به قد، جنسيت، سن و فاكتورهاي ديگر نيز توجه شود. تلاشهاي مشابهي نيز در جهت بهينه سازي سي تي اسكن ها و پرتوهاي ايكس در حال انجام است.

بر اساس تحقيقي از آزمايشهاي پرتو مدار بيش از اندازه استفاده ميشود. مخصوصا از سال 1996 تا 2010 افزايش چشمگيري در اين زمينه ديده شده است. تنها بيماران بدحال و تحت مراقبت نيستند كه اين آزمايشات را مي دهند. هركسي در هر طيف بيماري چه جدي چه جزئي اين آزمايشات را ممكن است بدهد و بنابراين هر گونه ضرر بالقوه بايد حقيقتا مد نظر قرار داده شود.

اگر پزشكي پيشنهاد آزمايشي را داد كه در آن از پرتو استفاده ميشود، در مورد خطرات و مزاياي آن سوال كنيد. اگر آزمايش حقيقتا مورد نياز است تحقيقي بر روي آزمايشگاههايي كه اين تسهيلات را دارند انجام دهيد. مركزي را پيدا كنيد كه دوزها را كنترل شده و با دوز پايين تجويز مي نمايد. دوزها نه تنها بين مراكز متفاوت فرق مي كند بلكه حتي در همان مركز هم در زمانهاي مختلف بر اساس فردي كه آزمايش را انجام مي دهد متفاوت است.

اگر قرار شد عكسبرداري داشته باشيد سعي كنيد با اين دانش بر ترس خود غلبه كنيد. در زير به انتخابهاي عاقلانه توجه كنيد و همين سوالات را از پزشك خود بپرسيد.

انتخابهاي عاقلانه

در مورد عكسبرداري سوالت زير را بپرسيد:

از اين عكس قرار است چه چيزي مشخص شود.

چگونه اين عكس به من كمك مي كند.

آيا نتيجه اين آزمايش در نحوه كنترل بيماري من تفاوتي ايجاد مي كند؟

آيا همين الان به اين آزمايش نياز هست يا مي توان صبر كرد؟

آيا آزمايش ديگري هست كه بتوان جايگزين كرد؟ اگر بله مزايا و خطرات هر يك چگونه است؟

چگونه مي توان مطمئن بود كه آزمايش با ايمني كامل انجام ميشود؟

براي كودكان: آيا در آن مركز از پروتكل هاي بيماري هاي كودكان براي آزمايش استفاده ميشود؟