ضربه اي به مغز

در مورد ضربه مغزي چه مي دانيد؟

مغز شما مركز فرمان بدنتان است. بافتهاي نرم و حساس آن در يك مايع متكا مانند معلق و در يك جمجمه سخت و محكم قرار گرفته است. اما يك ضربه ناگهاني به سر يا يك تكان شديد مي تواند بر اين حفاظها غلبه كرده و به نوع خفيفي از آسيب ديدگي كه ضربه مغزي ناميده ميشود منجر گردد.هر ساله بيش از ميليونها جراحت مغز اتفاق مي افتد. علت اين آسيبها مي تواند افتادن در نتيجه فعاليتهاي تفريحي مثل دوچرخه سواري، اسكي، اسكيت يا حتي بازي در حياط خانه باشد. بيش از نيمي از ضربه هاي مغزي در كودكان و اغلب در زمان انجام ورزشهاي سازمان يافته مثل فوتبال اتفاق مي افتد.

اگرچه ضربه مغزي يك آسيب خفيف محسوب ميشود اما بايد جدي گرفته شود. نبايد به عنوان يك آسيب جزئي كه سريعا برطرف ميشود محسوب شود. افراد با مراقبت درست كاملا از ضربه مغزي بهبود مي يابند. اما در برخي موارد، يك ضربه مغزي مي تواند تاثيري ماندگار بر قدرت تفكر، توجه، يادگيري و حافظه داشته باشد.

يكبار ضربه مغزي همچنين مي تواند ريسك ابتلا به ضربه هاي مغزي مجدد را افزايش دهد و ضربه مغزي دوم مي تواند شديدتر باشد. مهم است كه علل و علائم ضربه مغزي را بشناسيد تا بتوانيد گامهايي در جهت پيشگيري يا درمان اين آسيبهاي سخت برداريد.

جمجمه طوري طراحي شده است كه بتواند مانع از اغلب آسيبها به مغز شود اما نمي تواند مانع از تكان خوردن مغز در داخل خود جمجمه شود. يك ضربه مغزي ممكن است از جابه جا شدن مغز به عقب و جلو يا برخورد كردن آن با كناره هاي جمجمه ايجاد شود. اين حركت ناگهاني مي تواند سبب كش آمدن بافت مغز و آسيب رسيدن به آن شده و محرك زنجيره اي از تغييرات مضر در مغز را كه با فعاليتهاي طبيعي مغز تداخل دارد شود.

صدمات شديدتر مغزي كه شامل شكستگي جمجمه، خونريزي در مغز يا التهاب مغز ميشود را مي توان با اشعه ايكس يا ديگر شيوه هاي عكسبرداري شناسايي كرد. اما شناسايي ضربه مغزي كار مشكل تري است.

ضربه مغزي از بيرون قابل تشخيص نيست و نمي توان آن را با ابزارهاي استاندارد عكسبرداري مثل MRI و اسكن هاي CAT مشاهده كرد. در عوض بايد به دنبال علائم در عملكرد غيرطبيعي مغز براي شناسايي بود.

علائم رايج عبارتند از: تهوع، سردرد، گيجي، خواب آلودگي و مشكلاتي در حافظه. از هر 10 نفر كه دچار ضربه مغزي ميشوند يك نفر دچار بي هوشي ميشود. ممكن است فردي كه دچار ضربه مغزي شده است در پاسخ دادن به سوالات ساده مشكل   داشته و نتواند به درستي راه برود.

علائم ممكن است سريعا آشكار شود و يا ممكن است با تاخير و در روز بعد يا دو روز آينده ظاهر شوند.

از هر 10 نفر دچار ضربه مغزي در 9 نفر علائم 7 تا 10 روز بعد از بين مي رود. دانشمندان در تلاشند بفهند كه چرا در برخي مدت بيشتري براي بهبود علائم زمان لازم است.

محققان در تحقيقي بر روي كودكان 5 تا 15 ساله اي كه در اورژانس تحت درمان ضربه مغزي خفيف قرار گرفته بودند متوجه شدند كه اكثريت اين كودكان سريعا بهبود مي يابند و اصلا علائم در آنها بيشتر نمي شود. اما تعداد كمي، حدودا 10 تا 20 درصد، علائم بعد از آسيب به شكل شديد ظاهر شده و در برخي موارد حتي تا 12 ماه بعداز آسيب نيز باقي مي ماند.

علائم بدني مثل سردرد و خواب آلودگي معمولا سريعا از بين مي روند. اما علائم مربوط به قدرت تفكر از جمله مشكل در حافظه و توجه در برخي از كودكان تا سالها باقي ماند. كودكاني كه دچار بي هوشي شده بودند ناهنجاري هاي بيشتري داشتند كه در اسكن هاي MRI بعد از آسيب مشخص بوده و ريسك مشكلات پايدار در آنها بيشتر بود.

در اين كودكان به نظر كيفيت زندگي پايين مي آيد و شواهدي وجود دارد مبني بر اينكه اين كودكان بيشتر از كودكاني كه علائم پايدار نداشتند دچار مشكلات تحصيلي ميشوند.

محققان همچنان به دنبال راههايي براي پيش بيني واكنش هر فرد به ضربه مغزي هستند. هنوز چيزهاي زيادي در مورد بيولوژي پايه و نتايج صدمات خفيف سر ناشناخته باقي مانده اند. برخي محققان نيز به دنبال يافتن تفاوتهاي بين فرآيند ترميم در مغز بزرگسالان و كودكان هستند. برخي دانشمندان مشكلات ناشي از صدمات مكرر به مغز را بررسي مي كنند.

محققان مي دانند كه بلافاصله بعد از يك ضربه مغزي، مغز بسيار مستعد يك آسيب ثانويه است. اما مشخص نيست كه چرا يا تا چه مدت همچنان مستعد باقي خواهد ماند. محققان دريافتند كه يكبار صدمه خفيف مصرف قند گلوكز در مغز را به عنوان سوخت لااقل در موشها كاهش مي دهد. يك آسيب ثانويه در عرض 24 ساعت بعد به افت بيشتر در مصرف گلوكز شده و مشكلات حافظه را به صورت پايدار در پي خواهد داشت. اما اگر مغز چند روز براي ترميم وقت داشته و مصرف گلوكز به صورت اوليه باز گردد، به نظر آسيب ثانويه بيشتر از دفعه اول نخواهد بود.

يافته ها نشان مي دهند وقتي فردي دوبار پشت سر هم دچار صدمه مغزي ميشودعواقب آن مي تواند بدتر باشد. مصرف گلوكز توسط مغز مي تواند راهي براي ارزيابي خطر و زمان بهبودي باشد. اما ما هنوز درك درستي از آنچه كه در مغز انسان بعد از صدمات اوليه و ثانويه مي افتد نداريم.

تحقيقات نشان مي دهند كه تا 10 روز بعد از ضربه مغزي اوليه احتمال صدمه ثانويه وجود دارد. اگر شك داشتيد كه فردي دچار ضربه مغزي شده است سعي كنيد فرد را از هرگونه فعاليتي باز داريد مخصوصا اگر در حال ورزش اين اتفاق برايش افتاده باشد. اختلال در عملكرد مغز مي تواند نه تنها بر قدرت تفكر بلكه بر سرعت عكس العمل و تعادل فرد نيز  تاثير گذاشته و احتمال يك صدمه ثانويه در آنها افزايش يابد.

اگر متوجه شديد كه كسي علائم ضربه مغزي را دارد، تا پايان بازي صبر نكنيد. او بايد سريعا از بازي بيرون كشيده شده و توسط پزشك معاينه شود. پيشنهاد ميشود تا زماني كه علائم برطرف نشده اند از فعاليت فيزيكي اجتناب شود و سپس به تدريج به بازي برگردد.

براي اجتناب از ضربه مغزي كارهاي زير را انجام دهيد: در زمان لازم از كلاه استفاده كنيد، مثلا وقتي دوچرخه سواري، اسب سواري يا اسكيت بازي مي كنيد. قهرمانان ورزشي مي توانند با پوشيدن كلاه كاسكت و پيروي از قوانين بازي ريسك ضربه مغزي را كاهش دهند. با برداشتن وسايل خطرناك مثل قاليچه هايي كه حركت مي كنند و وسايل به هم ريخته از سر راه افراد پير و نصب نرده بر دو طرف راه پله ها مي توان مكان زندگي را امن تر كرد.

پيشنهادهاي عاقلانه

علائم ضربه مغزي

اگر علائم زير را داشتيد از فعاليت اجتناب كنيد. ورزشكاران نبايد تا قبل از معاينه شدن توسط پزشك به بازي باز گردند.

سردرد يا احساس فشار در سر

استفراغ يا تهوع

مشكل در ايجاد تعادل يا خواب آلودگي

دو بيني يا تاري ديد

حساسيت به نور يا صدا

داشتن حس سستي يا تلو تلو خوردن

مشكل در حافظه يا تمركز

گيجي

احساس ناخوشي

تغييرات در الگوي خواب