سرطان كولوركتال (روده)

سرطان كولوركتال (سرطان روده) رايج است.هر چه بيماري در مراحل اوليه شناسايي شود دورنما و شانس درمان آن بهتر است. برنامه پايش اين بيماري در بسیاری از کشورها براي همه افراد مسن انجام ميشود. هدف اين برنامه ارائه يك آزمايش پايش ساده براي شناسايي سرطان روده بزرگ در مراحل اوليه و قبل از شروع علائم است. براي برخي جوانترها كه ريسك رشد سرطان كولوركتال در آنها بيشتر است نيز اين پايش پيشنهاد ميشود.

سرطان كولوركتال چيست؟

سرطان كولوركتال ، سرطان كولون يا راست روده (ركتوم) است. وقتي سرطان براي اولين بار شروع به رشد مي كند، هفته ها يا ماهها علامتي ندارد. سپس، با رشد سرطان، علائم رايج اوليه از جمله خونريزي ركتوم(مقعد)، تغيير در عادات عملكرد شكم (مثلا دوره هاي بلند اسهال) و كم خوني كه مي تواند منجر به احساس خستگي مفرط شود ظاهر ميشوند.

پايش سرطان كولوركتال چيست؟

پايش به معناي جستجو براي يافتن علائم زودهنگام يك بيماري خاص در افراد به ظاهر سالمي است كه علائمي از بيماري ندارند و اگر درمان شوند احتمالا درمان موثر خواهد بود. هدف پايش سرطان كولوركتال شناسايي اين سرطان در مراحل اوليه است كه شانس زيادي براي درمان سرطان وجود خواهد داشت. براي پايش سرطان كولوركتال دو شيوه وجود دارد:

  • آزمايش براي يافتن نشانه هايي از خون در مدفوع يا به عبارتي آزمایش خون مخفی مدفوع.
  • بررسي داخل روده با آزمايشي كه سیگموئیدوسکوپی انعطاف پذیر ناميده ميشود.

در حال حاضر آزمايش اول،  مستمرا در انگلستان براي كساني كه در طيف سني مناسب قرار دارند ارائه ميشود. آزمايش دوم نيز به صورت مرتب در آينده ارائه خواهد شد. در ادامه در مورد هر يك بيشتر توضيح خواهيم داد.

پايش با آزمايش خون مخفي مدفوع

پايش آزمايش FOB چگونه است؟

وجود مقادير كم  خون (نامشهود) در افراد مبتلا به سرطان كولوركتال رايج است. در اين آزمايش مدفوع براي يافتن خون مخفي (پنهان) تست ميشود كه مدفوع براي يافتن نشانه هايي از خون سه بار آزمايش ميشود.
اگر در رده سني مرتبط (به زير مراجعه كنيد) باشيد به صورت خودكار دعوت نامه اي به همراه كيت پايش FOB براي انجام آزمايش در خانه برايتان ارسال خواهد شد. بعد از انجام اولين دوره آزمايش پايش، برايتان هر دو سال تا زماني كه به حداكثر سن برسيد يك دعوت نامه با كيت پايش فرستاده ميشود.

كيت آزمايش شيوه اي ساده براي جمع آوري نمونه مدفوع در خانه دارد. اگرچه اين كيت اضطراب آور و ناخوشايند به نظر مي رسد، اما در كمال تعجب در واقع انجام آن بسيار ساده و سريع است. به همراه كيت دستورالعمل صريح آن نيز فرستاده ميشود. يك زايده براي برداشتن مقداري مدفوع بعد از رفتن به توالت به عنوان نمونه وجود دارد. سپس بايد نمونه هاي كوچكي از مدفوع را كه طي سه بار اجابت مزاج مختلف برداشته شده را به يك كارت مخصوص ماليد. سپس كارت را بايد در يك پاكت از پيش آماده شده و سربسته براي آزمايش به آزمايشگاه فرستاد. در عرض دو هفته نتيجه براي شما ارسال خواهد شد.


آزمايش FOB مي تواند وجود خون را در مدفوع تاييد كند. با اين وجود، با اين آزمايش نمي توان نشان داد كه منشا خون كجاست و يا علت خونريزي چيست. سرطان كولوركتال يكي از عوامل ايجاد خون در مدفوع است.

چه كساني براي انجام آزمايش FOB دعوت ميشوند؟

در اغلب موارد سرطان كولوركتال در افراد پير به وجود مي آيد. بنابراين، تصميم گرفته شده كه از افرادي با سنين خاص براي شركت در برنامه پايش سرطان كولوركتال دعوت شود. برنامه پايش سرطان كولوركتال NHS به صورت زير در انگلستان معرفي شده است:

  • در انگلستان، براي افراد بين 60 تا 69 سال به صورت مستمر هر دو سال پايش ارائه ميشود. اگر 70 سال يا بيشتر داشته و تمايل به انجام آزمايش داريد مي توانيد درخواست كيت كنيد.از سال 2014 تا سن 74 سال تحت پوشش اين برنامه قرار خواهند گرفت.
  • در اسكاتلند، براي افراد بين 50 تا 74 سال به صورت مستمر هر دو سال پايش ارائه ميشود.
  • در ولز، براي افراد بين 60 تا 74 سال به صورت مستمر هر دو سال پايش ارائه ميشود.
  • در ايرلند شمالي، براي افراد بين 60 تا 71 سال به صورت مستمر هر دو سال پايش ارائه ميشود.

اولين كيت به صورت خودكار با پست در عرض چند هفته بعد از رسيدن به سن شروع پايش به دست شما خواهد رسيد. اگر به دست شما نرسيد مي توانيد با شماره هاي مربوطه تماس بگيريد. اگر سن شما بيشتر از طيف تعيين شده براي پايش است باز هم مي توانيد براي آزمايش خودتان كيت درخواست كنيد. براي جزئيات بيشتر با شماره هاي مربوطه تماس بگيريد.

نتايج ممكن آزمايش پايش چيست؟

نتايج آزمايش FOB مي تواند به صورتهاي زير باشد:

  • منفي. به عبارتي، خوني وجود ندارد. تقريبا براي 98 نفر از هر 100 نفر نتيجه منفي است. سپس براي شما هر دو سال يك بار همين آزمايش پيشنهاد ميشود تا زماني كه به سن توقف پايش برسيد.
  • مشكوك. براي 2 نفر در هر 100 نفر نتيجه مشكوك ميشود. پس بايد آزمايش FOB دوباره تكرار شود.
  • مثبت. يعني خون در مدفوع پيدا شده است. براي 2 نفر در هر 100 نفر نتيجه مثبت ميشود. در اين صورت براي بررسيهاي بيشتر كه معمولا کولونوسکوپی است ارجاع داده ميشويد. کولونوسکوپی آزمايشي است كه در طي آن يك تلسكوپ بلند، نازك و انعطاف پذير ( يك کولونوسکوپ) از مقعد به كولون (روده بزرگ) فرستاده ميشود تا كل كولون و ركتوم با جزئيات بيشتر بررسي شود.

مثبت شدن آزمايش علاوه بر سرطان كولوركتال دلايل ديگري نيز ممكن است داشته باشد. براي مثال، برخي از شرايط پزشكي مثل هموروئيد (بواسير) مي تواند سبب مثبت شدن آزمايش شوند.

با پايش سرطان كولوركتال همچنين مي توان پليپ ها در جداره داخلي روده را شناسايي كرد. پليپها سرطان نيستند اما ممكن است در طول زمان به سرطان تبديل شوند. مي توان به راحتي آنها را از بين برد كه اين كار خطر ابتلا به سرطان كولوركتال را كاهش مي دهد.

حدود 5 نفر از هر 10 نفري كه بعد از پايش كولونوسكوپي انجام داده اند نتيجه نرمال خواهند داشت، حدود 4 نفر از 10 نفر پليپ دارند كه اگر برداشته شود جلوي رشد سرطان گرفته ميشود و حدود 1 نفر از هر 10 نفر مبتلا به سرطان شناسايي ميشوند.

توجه: نتيجه نرمال كولونسكوپي به معناي نبود كامل سرطان كولوركتال نيست. بنابراين مهم است كه نسبت به علائم اين سرطان آگاه بوده و اگر نگران هستيد به پزشك خود مراجعه نمائيد.

آيا آزمايش پايش FOB موثر است؟

از آنجا كه اين آزمايش پايش اخيرا معرفي شده است هنوز براي تشخيص اينكه بدانيم تا چه حد موثر بوده زود است. با اين وجود، آمار اوليه نشان داده است كه زندگي افراد بسياري به اين وسيله نجات داده شده است. مطالعات ما نشان مي دهد تا سال 2025 در نتيجه آزمايش پايش FOB زندگي بيش از 2500 نفر در انگلستان نجات خواهد يافت.

همچنين ارقامي كه در سال 2009 توسط شبكه ملي هوشمند سرطان منتشر شد نشان مي دهد كه شانس درمان سرطان كولوركتال در كساني كه در مراحل اوليه متوجه بيماري ميشوند 9 نفر از هر 10 نفر است. تا همين اواخر (قبل از پايش) فقط 1 نفر از هر 10 نفر مبتلا به اين سرطان در مرحله A شناسايي ميشدند چون بيماري در مراحل اوليه علائمي ندارد. تا همين اواخر، اغلب موارد سرطانهاي كولوركتال زماني شناسايي مي شدند كه سرطان پيشرفت كرده و علائم ظاهر مي شدند. در اين مراحل پيشرفته احتمال درمان بيماري بسيار كم است. با معرفي برنامه پايش، تعداد افراد مبتلا به سرطان بيشتري در مراحل اوليه شناسايي شدند كه امكان درمان بيشتر است.

بنابراين اين ارقام صرفا نشان مي دهند كه براي افزايش شانس درمان چقدر مهم است كه بيماري در مراحل اوليه شناسايي شود. هدف برنامه پايش سرطان كولوركتال نيز دقيقا همين است- شناسايي زودهنگام اين شرايط براي افزايش شانس درمان.