آرتروز مفاصل

آرتروز یکی از شایعترین انواع  التهاب مفاصل است که  غضروف مفصلی و بافت استخوانی زیر آن  را مبتلا می سازد. پیش از پرداختن به بیماری آرتروز، ابتدا لازم است چند کلمه ای در خصوص ساختار مفصل بدانیم. مفصل در واقع محل اتصال دو استخوان است و باعث حرکت و انعطاف پذیری در نقاط مختلف بدن می گردد.  

البته حرکت استخوان ها توسط عضلات صورت می گیرد که از ناحیه تاندون خود به استخوان متصل شده اند. غضروف بافتی سخت و با سطحی صاف است که انتهای دو استخوانی که با هم در تماس هستند را می پوشاند. از طرفی دیگر، مقدار کمی از یک مایع غلیظ بین دو سطح غضروفی مفصل قرار دارد تحت عنوان مایع سینوویال که  وظیفه آن لغزنده کردن سطوح مفصلی است و منجر به حرکات نرم و ظریف مفاصل می شود.مایع سینویال از سینوویم ترشح می شود که اطراف مفصل را فرا گرفته است. لایه بیرونی سینوویوم، تحت عنوان کپسول، به پایداری مفصل کمک می کند. علاوه بر کپسول، عضلات اطراف مفصل و لیگامان ها نیز در  ثبات و  پایداری مفصل نقش دارند.

چه عواملی منجر به آرتروز می شوند؟

فعالیت های روزانه، جراحت ها و آسیب های کوچکی به مفاصل وارد می کنند. لذا، روند ترمیم در تمامی مفاصل سالم و بافت های مفصلی، بطور روزانه در جریان است. با اینحال روند ترمیم در برخی از افراد با اختلال روبرو می شود. علت ممکن است شدت آسیب وارده باشد و یا مشکل در روند ترمیم باشد. در این حالت، آرتروز کم کم شکل می گیرد. غضروف در مفاصلی که دچار آرتروز شده اند آسیب دیده و ساییده شده است. همچنین تغییراتی نیز در بافت استخوانی زیر غضروف دیده می شود و معمولا زائده های استخوانی در دو انتهای سطح مفصلی رشد می کنند. به این زائده ها استئوفیت می گویند که ممکن است در عکس زانو  به کمک اشعه ایکس قابل مشاهده باشد. بافت اطراف مفصل نیز ممکن است دچار التهاب گردد. به این التهاب سینوویت گفته می شود.

به نظر می رسد که عوامل زیر، در ایجاد آرتروز نقش دارند:

سن:

احتمال ابتلا به آرتروز با افزایش سن بالا می رود چراکه در میزان جریان خون و همچنین روند ترمیم با افزایش سن، اختلال ایجاد می شود.

ژنتیک:

برخی از افراد بطور ارثی، مستعد بروز آرتروز مفاصل هستند.

چاقی:

آرتروز زانو و لگن نه تنها در افراد چاق شایع تر است، بلکه شدیدتر نیز می باشد. چراکه میزان باری که مفاصل باید تحمل کنند بیشتر بوده و لذا میزان آسیب نیز بیشتر می گردد.

جنس:

زنان بیشتر از مردان مستعد بروز آرتروز می باشند.

آسیب و یا بدشکلی مفصل:

به عنوان مثال سابقه عفونت مفصل ، شکستگی استخوان های احاطه شده در کپسول مفصلی، و یا پارگی لیگامان که منجر به بی ثباتی مفصل شده باشد.

استفاده بیش از حد از مفصل:

برخی از افراد به دنبال شغلی که دارند، ناگزیرند از برخی از مفاصل خود کار بیشتری بکشند. به عنوان مثال کارگرانی که با دریل های مخصوص زمین را می کنند، معمولا دچار آرتروز مفصل آرنج می شوند.

چه افرادی دچار آرتروز مفاصل می شوند؟

آرتروز اولیه، آرتروزی است که معمولا در مفاصلی که در گذشته سالم بوده اند، رخ می دهد. معمولا این حالت در افراد بالای 50 سال دیده می شود و به نظر می رسد 10% افراد 65 ساله از آرتروز مفصل لگن و یا زانو رنج می برد. آرتروز ثانویه: آرتروزی است که معمولا در افراد جوان تر و به دنبال آسیب قدیمی و یا بدشکلی های مادرزادی مفصل ایجاد می گردد.

چه مفاصلی مبتلا به آرتروز می شوند؟

هر مفصلی می تواند دچار آرتروز شود، هرچند که آرتروز مفاصل زانو، لگن، انگشتان دست، شست و مهره های کمری شایع تر است. در اغلب افراد آرتروز ممکن است بی علامت باشد و تنها در عده ای برای زندگی فرد مشکلاتی ایجاد می کند.

علائم آرتروز چیست؟

درد، خشکی مفصل و محدود شدن حرکات مفصلی. خشکی مفصل ممکن است صبح پس از برخاستن از خواب شدیدتر باشد که به تدریج و معمولا پس از نیم ساعت بهبود می یابد. گاهی اوقات، تورم در مفصل دچار آرتروز دیده می شود. هرچند که مفصل مبتلا معمولا گرم و قرمز نبوده و تورم خیلی زیادی ندارد. چنانچه مفصل شما ناگهان ورم کرد و یا قرمز و گرم بود، حتما به پزشک مراجعه نمایید. مفصل مبتلا به نظر کمی بزرگتر از حد طبیعی می آید. این امر به دلیل رشد استخوان زیر غضروف می باشد. بدشکلی مفصل به دنبال آرتروز نادر است ولی گاهی اوقات دیده می شود. چنانچه دچار آرتروز مفصل زانو یا لگن باشید ممکن است در حرکت این مفاصل، خصوصا در هنگام راه رفتن دچار مشکل شوید و حتی ممکن است به دنبال آن زمین بخورید.

اگر دچار آرتروز شدید مفصل لگن باشید ممکن است در پوشیدن و یا در آوردن کفش و همچنین پیاده شدن از ماشین دچار مشکل شوید. در برخی از افراد علی رغم وجود تغییرات رادیولوژیک، ممکن است علائم مفصلی وجود نداشته باشد. عکس آن نیز صادق است. ممکن است علائم رادیوگرافی خفیف و یا وجود نداشته باشد در حالیکه علائم بالینی شدید باشد. آنچه که مهم است وجود علائم بالینی می باشد. برخی از افرادی که آرتروز دارند ممکن است به علت درد بی خواب شوند. ممکن است محدودیت حرکت مفصل در انجام کار و یا وظایف خانوادگی اختلال ایجاد کند. برخی از افراد به علت درد و یا سایر علائم خود، ممکن است افسرده گردند. تشخیص آرتروز معمولا بر اساس سن و علائم بالینی می باشد و نیاز به آزمایش و حتی رادیوگرافی ندارد. در برخی موارد که پزشک در تشخیص قطعی شک داشته باشد و یا بخواهد مسائل جدی تر را رد کند، درخواست تهیه رادیوگرافی از مفصل را خواهد کرد.

پیش آگهی آرتروز چیست؟

باور غلطی وجود دارد که آرتروز بیماری پیشرونده است و روز به روز شدیدتر خواهد شد. شدت علائم از هر فردی تا فرد دیگر متغیر است. در بسیاری از افراد آرتروز خفیف است و شدت آن بدون تغییر می ماند و فرد یا ناتوان نمی کند. با این حال در برخی افراد شدت علائم، خصوصا در یک مفصل بیشتر می گردد بطوریکه فرد را در انجام کارهای روزمره اش ناتوان می کند. علائم آرتروز می تواند متغیر باشد و شدت آن با عواملی مانند وضعیت هوا تغییر کند. به عنوان مثال، دردهای ناشی از آرتروز در ماه های گرم سال بهتر است.