زردي (يرقان)

وقتي زردي مي گيريد به اين معنا است كه پوست وديگر قسمتهاي بدنتان زرد رنگ ميشود. علتش ساخته شدن ماده اي به نام بيلي روبين در بافتهاي بدن است. علل مختلفي دارد كه برخي جدي تر از بقيه هستند. اگر مبتلا به زردي شديد حتما به پزشك مراجعه نمائيد چون تشخيص علت آن حياتي است. درمان و دورنماي اين بيماري به علت ايجاد آن بستگي دارد.

زردي چيست؟

وقتي زردي داريد يعني پوست و ديگر قسمتهاي بدن زرد رنگ ميشوند. علت آن ايجاد ماده اي شيميايي به نام بيلي روبين در بافت هاي بدن است. بيلي روبين يك ماده شيميايي طبيعي در بدن است كه در بيماري هاي مختلف ممكن است توليد آن بيش از اندازه طبيعي صورت گيرد. وقتي زردي ايجاد ميشود اغلب سفيدي چشمها اولين بافتي است كه متوجه زرد شدن آن ميشويد. اگر سطح بالارفتن بيلي روبين خفيف باشد ممكن است زردي فقط در همين چشم مشخص باشد. وقتي سطح بيلي روبين خيلي بالا برود پوست نيز زرد ميشود.

شناخت بيلي روبين- عامل رنگ زرد

شما ميليونها سلول قرمز در جريان خون خود داريد. هر سلول خون حدودا 120 روز عمر مي كند و سپس توسط ديگر سلولهاي بدن تجزيه شده و به مواد شيميايي بي مصرفي تبديل ميشود. (سلولهاي قرمز جديد خون در تمام مدت ساخته و جايگزين سلولهاي متلاشي شده ميشوند.) بيلي روبين يكي از مواد شيميايي است كه از متلاشي شدن سلولهاي قرمز خون حاصل ميشود.

 

بيلي روبين در جريان خون حمل ميشود. با وارد شدن جريان خون به كبد، سلولهاي كبد بيلي روبين را جذب مي كنند. مواد شيميايي در سلولهاي كبد كمي ساختار بيلي روبين را تغيير مي دهند تا قابل حل در آب شود. اين بيلي روبين قابل حل در آب بيلي روبين مستقيم (كنژوگه) " conjugated "ناميده ميشود. (بيلي روبين در خون قبل از جذب توسط سلولهاي كبد بيلي روبين غير مستقيم (غير كنژوگه) " unconjugated "ناميده ميشود).

سلولهاي كبد بيلي روبين مستقيم (كنژوگه) را به مجراهاي كوچكي به نام مجراهاي صفراوي ميريزند. بنابراين حالا بيلي روبين بخشي از صفرا است. صفرا تركيبي از مواد شيميايي ضايعاتي است كه توسط سلولهاي كبد دفع شده اند. (يكي از نقشهاي سلولهاي كبد خلاص شدن از شر طيفي از مواد شيميايي ضايعاتي در صفرا است.)

در مجراهاي صفراوي در كبد شبكه اي وجود دارد. اين مجراها به هم پيوسته (مثل شاخه هاي يك درخت) و يك مجراي مشترك بزرگتر صفراوي را شكل مي دهند. صفرا مداوما از مجراهاي ريز صفراوي به مجراي مشترك صفرا چكيده ميشوند و نهايتا به دوازدهه مي رسند (بخشي از روده- اولين قسمت روده كوچك).
كيسه صفرا زير كبد قرار دارد. همانند كيسه اي خارج از مجراي مشترك صفرا قرار دارد كه صفرا را ذخيره مي كند. كيسه صفرا وقتي غذا مي خوريم منقبض ميشود. اين كيسه صفراي ذخيره شده را به مجراي مشترك صفرا و خارج از دوازدهه باز مي گرداند. بيلي روبين در صفرا سبب قهوه اي رنگ شدن رنگ مدفوع مي گردد.

بنابراين، خلاص شدن از شر بيلي روبين يك پورسه طبيعي است. زماني زردي اتفاق مي افتد كه ميزان بيلي روبين ساخته شده در خون بالا برود. و اين مي تواند به دلايل مختلفي اتفاق بيفتد.

علل زردي چيست؟

بهتر است علل زردي را به چهار دسته اصلي طبقه بندي كنيم:

بيماريهايي كه بر سلولهاي قرمز خون تاثير مي گذارند.

بيماريهايي كه بر سلولهاي كبد تاثير مي گذارند.

بيماريهايي كه براي مجراهاي كوچك صفراوي در كبد تاثير مي گذارند.

بيماريهايي كه برا مجراي مشترك صفرا خارج از كبد تاثير مي گذارند.

بيماريهايي كه بر سلولهاي قرمز خون تاثير مي گذارند

بيماريهاي مختلفي سبب متلاشي شدن بيش ازاندازه سلولهاي قرمز خون ميشوند. در نتيجه، بيلي روبين بيشتر از حد معمول ساخته ميشود كه در خون جريان مي يابد. سلولهاي كبد نمي توانند همگام با آن پيش روند و بيلي روبين اضافه را پردازش كنند. بنابراين، حجمي از بيلي روبين خون در انتظار پردازش در كبد انباشته ميشوند. سپس اين افزايش ميزان بيلي روبين در بافتهاي بدن انباشته شده و زردي ايجاد مي كنند. بيماريهايي كه سبب افزايش متلاشي شدن سلولهاي قرمز خون ميشوند عبارتند از:

برخي بيماريهاي ژنتيكي مثل بيماري سلولهاي داسي شكل، اسفروسيتوز و كمبود گلوکز- 6-فسفات دهیدروژناز.

سندرم همولیتیک – اورمیک.

مالاريا

بيماريهايي كه بر سولهاي كبد تاثير مي گذارند

بيماريهايي زيادي مي توانند بر سلوهاي كبد تاثير بگذارند. در برخي بيماريها سلولهاي كبد نمي توانند به خوبي بيلي روبين را جذب كنند بنابراين بيلي روبين در جريان خون جمع ميشود. گاهي مواد شيميايي (آنزيم ها) موجود در سلولهاي كبد در پردازش بيلي روبين مشكل دارند. گاهي در مسير انتقال بيلي روبين پردازش شده به مجاري صفرا مشكلي وجود دارد. گاها صرفا سلولهاي كبد آسيب ديده اند . همه پروسه هاي سلول به درستي كار نمي كنند و يا تعداد سلولهاي كبد كه درست كار مي كنند كاهش مي يابد. با اين مشكلات، ممكن است بيلي روبين در جريان خون انباشته شده و ايجاد زردي نمايد.

بيماريهايي كه با تاثير گذاشتن بر سلولهاي كبد سبب زردي مي شوند عبارتند از:

هپاتيت. هپاتيت يعني التهاب كبد. دلايل مختلفي دارد از جمله عفونت با يكي از ويروسهاي هپاتيت، برخي عفونتهاي باكتريايي، هپاتيت الكلي، هپاتيت خودايمني و التهاب به خاطر سموم يا در نتيجه عوارض جانبي برخي داروها.

سيروز. اين بيماري زماني اتفاق مي افتد كه بافت اسكار (فيبروز) جايگزين بافت طبيعي كبد ميشود. پيشرفت آن كند است و در مراحل اوليه علائمي ندارد. با اين وجود، با بدتر شدن تدريجي عملكرد كبد، مشكلات جدي از جمله زردي ممكن است به وجود آيد.

نقايص مادرزادي در مواد شيميايي (آنزيمهايي) كه بيلي روبين را در كبد پردازش مي كنند كه عبارتند از سندروم گيلبرت، سندروم دوبين-جانسون، سندروم كريگر-ناجار و سندروم روتور. سندروم گيلبرت بسيار متداول است و از هر 20 نفر يك نفر را تحت تاثير قرار مي دهد. عموما فقط گهگداري سبب زردي خفيف ميشود. ديگر نقايص مادرزادي نادر هستند.

بيماريهايي كه بر مجراهاي كوچك صفراوي تاثير مي گذارند

اگر مجراهاي كوچك صفراوي در كبد آسيب ديده يا تنگ شود در اين صورت جريان صفرا محدود ميشود. صفراي پس زده شده (كه حاوي بيلي روبين است) در جريان خون انباشته ميشود. بيماريهاي مختلفي مي توانند به مجراي صفرا به همين صورت آسيب رسانده و آن را تحت تاثير قرار دهند. براي مثال، سيروز صفراوي اوليه، به عنوان عوارض جانبي برخي داروها و کلانژيت اسکلروزان اوليه.