بيماري چشمی تيروئيد

بيماري چشم تيروئيد سبب تورم ماهيچه ها و بافتهاي نرم داخل چشم ميشود كه سبب جلو آمدن كاسه چشم و علائم مختلفي در چشم ميشود. درمان شامل گامهايي در جهت محافظت از چشم در طول مراحل بيماري است. اين درمانها شامل استفاده از اشكهاي مصنوعي، داروها و در برخي موارد جراحي ميشود. بيماري چشم تيروئيد معمولا مربوط ميشود به اختلال عملكرد غده تيروئيد. اين مورد نيز نياز به درمان دارد.

بيماري چشم تيروئيد چيست؟

مشخصه اصلي بيماري چشم تيروئيد (TED) التهاب ماهيچه ها و بافتهاي چربي اطراف كره چشم در داخل كيسه (حفره) چشم است.

علت تورم، التهاب اين بافتها است. داخل كره چشم فضاي محدودي وجود دارد بنابراين با تورم بافتها، كره چشم به جلو رانده ميشود. اين سبب ميشود كه منفذ شفاف جلوي چشم (قرنيه) محافظت خود توسط پلكها را از دست بدهد. كره چشم نمي تواند به راحتي حركت كند چون ماهيچه هاي كنترل كننده آن خيلي خوب كار نمي كنند. وقتي بيماري خيلي جدي باشد، عصبي كه كره چشم را به مغز متصل مي كند ممكن است تحت فشار قرار گرفته و آسيب ببيند. اين دوره از التهاب با يك پاسخ التيام بخش همراه است.

TED گاهي با نامهاي ديگري از جمله افتالموپاتی تيروئيد (thyroid ophthalmopathy )، بيماري چشم ديستيروئيد، افتالموپاتی Graves يا بيماري Graves چشمي نيز ناميده ميشود.

شناخت بيماري چشم تيروئيد

غده تيروئيد

غده تيروئيد يك غده كوچك پروانه اي شكل است كه در نزديكي بالاي ناي در جلوي گردن قرار دارد. تيروئيد نقش مهمي در كنترل سرعت اتفاق افتادن واكنشهاي شيميايي (سرعت متابوليسم) در بافتها در بدنتان ايفا مي نمايد. ممكن است فعاليت غده تيروئيد بيش از اندازه زياد يا كم شود. علت آن اغلب يك بيماري خود ايمني است.

بيماري خود ايمني

سيستم ايمني در حالت طبيعي براي حمله به ميكروبها (باكتري ها، ويروسها و ديگر ميكروبها) پروتئين هاي (آنتي باديها) كوچكي ميسازد. در افرادي كه بيماري خود ايمني دارند، سيستم ايمني آنتي بادي هايي در مقابل بافتهاي بدن  مي سازد. هنوز معلوم نيست كه چرا اين اتفاق مي افتد. در برخي افراد تمايل به ايجاد بيمار يهاي خود ايمني وجود دارد. در چنين افرادي، چيزي سبب تحريك سيستم ايمني براي حمله به بافتهاي خود بدن ميشود.

بيماري چشم تيروئيد

بيماري چشم تيروئيد زماني اتفاق مي افتد كه آنتي بادي بدن به غده تيروئيد حمله مي كند. در برخي افراد، همين آنتي بادي ها نيز به بافتهاي اطراف چشم حمله مي نمايند كه سبب TED ميشود. هنوز دقيقا مشخص نيست كه چرا اين اتفاق در برخي از افراد مي افتد و در برخي ديگر خير. بنابراين، TED يك بيماري خود ايمني است كه بيشتر در رابطه با پركاري غده تيروئيد اتفاق مي افتد. گاها، TED زماني اتفاق مي افتد كه عملكرد غده تيروئيد به نظر طبيعي مي آيد. با اين وجود، افرادي كه در زمان ابتلا به TED ظاهرا غده تيروئيد با عملكرد طبيعي دارند، در گذشته عملكرد تيروئيد طبيعي داشته يا عملكرد تيروئيد در آينده در آنها مختل خواهد شد.

چه كساني به بيماري تيروئيد چشم مبتلا ميشوند؟

اين بيماري بسيار نادر است. از هر 100000 نفر 16 زن و 3 مرد در سال مبتلا ميشوند. اغلب اين افراد با پركاري غده تيروئيد مشكل داشته و بيماري اساسي خود ايمني دارند. اغلب در افراد ميان سال اتفاق مي افتد. برخي افراد ژنهايي را حمل مي كنند كه احتمال گرفتن بيماري  چشم تيروئيد را بيشتر مي كند. اگر سيگاري باشيد احتمال وقوع اين بيماري بيشتر است.

علائم بيماري چشم تيروئيد چيست؟

علائمي كه در نتيجه التهاب كيسه چشم و جلو رانده شدن كره چشم به وجود مي آيند عبارتند از:

  • ممكن است قسمت جلوي چشم شما قرمز شده و دچار خارش شود چون قرنيه كه بسيار حساس است به خوبي توسط پلكها پوشيده يا چرب و روان نميشود.
  • اگر غده توليد اشك (lacrimal gland) تحت تاثير قرار گيرد ممكن است در قسمت جلوي چشم احساس خشكي نمائيد.
  • ممكن است چشمهايتان دچار خارش شود.
  • ممكن است چشمهايتان خيلي برآمده به نظر آيد و ظاهري به شما دهد كه گويي دائما زل زده ايد.
  • ممكن است دوبيني داشته باشيد چون ماهيچه ها آن قدر متورم ميشوند كه نمي توانند به درستي كار كنند.
  • زماني كه بيماري پيشرفته باشد، ديد تار شده و ممكن است رنگها وضوح كافي را نداشته باشند.

هميشه هر دو چشم به يك اندازه تحت تاثير بيماري قرار نمي گيرند. ممكن است به خاطر اختلال در عملكرد تيروئيد علائم ديگري غير از علائم چشمي نيز داشته باشيد.

چگونه مي توان بيماري تيروئيد چشم را شناسايي كرد؟

اگر در شما مشكل غده تيروئيد شناسايي شده است با يك معاينه ساده چشم مي توان به وجود اين بيماري پي برد.

آزمايشات خون

گاها براي پشتيباني از تشخيص ممكن است نياز به آزمايشات خون باشد. اين آزمايشات با اندازه گيري پيام آوران شيميايي (هورمونها) در جريان خونتان مي توانند بگويند كه نحوه عملكرد غده تيروئيد شما چگونه است. اين آزمايشها، تستهاي عملكرد تيروئيد (TFTs) ناميده ميشوند. براي اندازه گيري آنتي باديها در خون نياز به آزمايشات تخصصي تر است.

اسكن ها

گاها براي ديدن اينكه غده تيروئيد تا چه حد فعال است اسكن هاي تيروئيد انجام ميشود. مخصوصا اگر پزشكتان نگران التهاب كره چشم باشد، ممكن است اسكني ترتيب دهد (كه با نام ام.آر.آي شناخته ميشود) كه نشان مي دهد كدام بافتها بيشتر تحت تاثير قرار گرفته اند.

آزمايشات ديگر

ممكن است پزشكان بخواهد ديد عمومي شما را با دقت بررسي كند كه شامل بررسي ميزان ديد رنگها و ديد از گوشه چشم (ديد جانبي شما) ميشود. همچنين ممكن است بخواهند آزمايش حركت چشم را برايتان انجام دهند تا ببينند ماهيچه ها تا چه حد تحت تاثير قرار گرفته اند. اين ارزيابي ها در طول دوره بيماري تكرار ميشوند.

درمان بيماري چشم تيروئيد چيست؟

اين بيماري خود به خود بهبود مي يابد: اگر درمان نشود، التهاب به تدريج خود به خود از بين مي رود. اما، علائم ايجاد شده در نتيجه التهاب (مثل برآمده شدن چشم) باقي مي ماند چون برخي از بافتها كه كش آمده اند هميشه نمي توانند به شكل اوليه خود باز گردند. هدف درمان عمدتا محدود كردن آسيب وارده در طول دوره التهاب است. همچنين درمانهايي براي كساني كه بافتهاي آنها قادر به بازگشتن به شكل اوليه خود بعد از رفع التهاب نيستند نيز وجود دارد. مشكلات چشم با يك پزشك چشم (چشم پزشك) و مشكلات پايه تيروئيد توسط پزشك خودتان يا توسط يك متخصص در زمينه سيستمهاي هورمون بدن ( متخصص غدد) كنترل ميشود.

داروها

  • فاز اوليه بيماري و تا جايي كه بيماري خفيف باقي بماند، اشك مصنوعي (روان كننده هاي چشمي) كافي خواهند بود.
  • با پيشرفت بيماري، به داروهاي مهار كننده ايمني نياز خواهيد داشت- اين داروها گروههايي از داروها هستند كه سيستم ايمني را كه اين آنتي بادي هاي غيرطبيعي را ايجاد مي كنند را تعديل مي كنند.
  • داروهاي مهار كننده ايمني كه معمولا استفاده ميشوند عبارتند از استروئيدهايي مثل prednisolone. ممكن است براي شما برخي داروهاي ديگر براي مقابله با برخي از عوارض جانبي استروئيدها مثل omeprazole تجويز شود. اين دارو از لايه داخلي معده محافظت مي نمايد.
  • اگر بيماريتان بسيار شديد باشد و پزشكان نگران ديد شما باشند، براي تزريق دوره اي  استروئيد با سرم در بيمارستان پذيرش خواهيد شد.

درمان با جراحي

  • از هر 100 نفر مبتلا به TED 5 نفر از آنها آن قدر بيماريشان جدي است كه عصب بينايي (كه انتهاي كره چشم را به مغز پيوند مي دهد) تحت فشار قرار گيرد. اين سبب آسيب دائمي به چشم ميشود. در اين صورت، پزشك تصميم مي گيرد كه جراحي رفع فشار انجام دهد يا خير. در اين اقدام فضايي در داخل كره چشم براي بافتهاي ملتهب ايجاد ميشوند تا بتوانند گسترده شوند. با اين كار فشار از روي اعصاب برداشته ميشود.
  • گاها جراحي بر روي ماهيچه هاي بزرگ شده يا پلكها بايد انجام شود تا همه چيز با جاي اول خود باز گردانده شود.
  • اگر بعد از رفع التهاب در بافتهاي كش آمده مشكلي بود كه نياز به اصلاح با جراحي داشت، اول در كره چشم، سپس بر روي ماهيچه ها و بعد پلكها جراحي انجام ميشود.

درمانهاي ديگر

اگر در شما دوبيني (diplopia) ايجاد شده بود، ممكن است به يك متخصص بهداشت (يا دكتر ارتوپد) ارجاع داده شويد كه مشكلات ماهيچه هاي چشم را كنترل مي كند. ممكن است به شما عينك هاي اصلاح كننده داشته شود كه جلوي ديد از يك چشم را مي گيرد (مثل يك وصله) يا يك كاور مخصوص كه prism ناميده ميشود بر روي يك چشم گذاشته شود كه دوبيني را رفع نمايد.

ممكن است در برخي افراد و در برخي موارد از راديوتراپي (درمان با قرار گرفتن در معرض مواد راديواكتيو) استفاده شود. هدف كاهش التهاب در چشم است. از اين شيوه در كنار درمانهاي ديگر استفاده ميشود.

درمانهاي جديد ديگري در دست تحقيق هستند. هنوز در حد بررسي هستند اما كارهاي زيادي براي ارتقاء اين گزينه ها براي افراد مبتلا به TED بايد انجام شود.

به علاوه، پزشك شما هر گونه ناهنجاري در عملكرد تيروئيد را درمان خواهد كرد. اين كار معمولا با قرصها انجام ميشود اما همچنين شامل آيودين راديواكتيو يا جراحي غده تيروئيد ميشود كه خيلي متداول نيست.

كاري هست كه بتوانم انجام دهم؟

بله در زير به چند نكته اشاره شده است:

 

  • ما مي دانيم يك چيزي كه سبب بدتر شدن اين يماري ميشود سيگار كشيدن است. اگر سيگار مي كشيد، براي كمك در ترك آن با پزشك عمومي خود مشورت كنيد.
  • اگر در هنگام خواب سر در جاي خود ثابت نگه داشته شود به كمك كردن پف اطراف چشم كمك مي كند.
  • ممكن است در نور زياد احساس ناراحتي نمائيد. استفاده از عينك آفتابي مي تواند كمك كننده باشد.
  • اگر رانندگي مي كنيد و دو بيني داريد اداره پليس را در جريان بگذاريد. اين يك اقدام قانوني است. اغلب آنها براي تهيه گزارش با چشم پزشك شما تماس خواهند گرفت. اگر با چشم بند بتوان دو بيني را درمان كرد براي رانندگي مشكلي نخواهيد داشت.

آيا چشم تيروئيد عوارضي دارد؟

 اغلب افراد عوارض دائمي ندارند. با اين وجود، در برخي افراد عوارضي وجود دارد مخصوصا در آنهايي كه درمان به تاخير افتاده يا TED جدي باشد. احتمال وجود عوارض همچنين در افراد پير، سيگاري و ديابتي ها بيشتر است. عوارض احتمالي عبارتند از:

عوارض حاصل از بيماري

  • آسيب رسيدن به منفذ بيرنگ چشم (قرنيه)
  • دوبيني دائمي
  • آسيب رسيدن به اعصاب چشم كه سبب ديد ضعيف يا مبهم شدن رنگها مي گردد.
  • ظاهر نامناسب

عوارض حاصل از درمان

  • عوارض جانبي حاصل از داروهاي مهار كننده ايمني.
  • عوارض حاصل از جراحي:
    • دوبيني جديد (از هر 100 نفر مبتلا به TED 15 نفر)
    • از دست دادن بينايي (از هر 100 نفر مبتلا به TED كمتر از 1 نفر)
    • همچنين عوارض نادر ديگري نيز وجود دارد كه جراح شما را درجريان آنها قرار خواهد داد.

 

دورنماي بيماري چشم تيروئيد چگونه است؟

اين بيماري خود به خود خوب ميشود. دوره التهاب گاها تا سالها طول مي كشد (اغلب تا 2 سال). با اين وجود، براي اغلب افراد اين بيماري خفيف بوده و فقط نياز به روان كننده ها و ارزيابي مرتب است. اين بيماري خود از بين مي رود. براي كساني كه بيماري شديد تر است، دورنما به اين بستگي دارد كه بيماري تا چه حد زود شناسايي شده و درمان تا چه حد جدي گرفته شده باشد. از هر 4 نفر مبتلا 1 نفر دچار كاهش بينايي ميشود.

مترجم: نرگس توسلیان