ساركوئيدوز

ساركوئيدوز وضعيتي است كه باعث التهاب عمومي بدن مي گردد. توده هاي كوچكي (گرانولوم) در پاسخ به التهاب در قسمتهاي مختلف بدن شكل مي گيرند. ساركوئيدوز بيشتر از همه جا، ريه ها و غدد لنفاوي ناحيه قفسه سينه را درگير مي كند. علت واقعي ناشناخته است. در بسياري افراد، ساركوئيدوز مي تواند بدون انجام هيچگونه درمان خاصي بهبود يابد. هرچند كه در بعضي افراد نيز مزمن شده و درمان ضروري مي باشد. 

ساركوئيدوز چيست؟

ساركوئيدوز وضعيتي است كه باعث التهاب عمومي بدن مي گردد. اين التهاب باعث مي شود تا توده هاي كوچكي (گرانولوم) در قسمتهاي مختلف بدن شكل گيرند. ساركوئيدوز بيشتر اوقات ريه ها و غدد لنفاوي ناحيه قفسه سينه را درگير مي كند (ساركوئيدوز ريوي). اگرچه مي تواند تقريبا هر قسمتي از بدن مثل چشمها، پوست، قلب، كبد، كليه ها، غدد لنفاوي، عضلات، بيني، سينوسها، مغز و اعصاب را درگير نمايد. در واقع وجود گرانولومهاي شكل گرفته در پاسخ به التهاب است كه باعث ايجاد علايم در قسمتهاي مختلف بدن مي گردد. 

 چه چيزي باعث ساركوئيدوز مي شود؟

علت واقعي ساركوئيدوز مشخص نيست. به نظر مي رسد كه ژنتيك در اين مساله دخيل باشد، زيرا اين مشكل در بعضي خانواده ها بيشتر مشاهده مي شود. اعتقاد بر اين است كه يك عامل عفوني يا برخي عوامل محيطي ممكن است باعث بروز ساركوئيدوز در فردي شوند كه نسبت به آن حساس است. اگرچه هنوز تاثير هيچ عفونت و يا عامل خاصي در بروز ساركوئيدوز، قطعي نشده است.  

چه كسي به ساركوئيدوز مبتلا مي شود؟

ساركوئيدوز اختلال نسبتا نادري است و از هر 100000 نفر در انگلستان، 20-10 نفر به آن مبتلا مي شوند. اين بيماري در جنس مونث نسبت به جنس مذكر كمي بيشتر مشاهده مي شود. به طور شايعتر معمولا در سنين 40-20 سالگي براي اولين بار علايم ساركوئيدوز تشخيص داده مي شود. اگرچه ساركوئيدوز ممكن است افراد جوانتر و يا مسنتر را هم درگير نمايد. اين اختلال در سوئد و دانمارك شايعتر است.  

چه قسمتهايي از بدن در ساركوئيدوز بيشتر درگير مي شوند؟

ساركوئيدوز مي تواند هر قسمتي از بدن را درگير نمايد. همچنين ممكن است بيشتر از يك قسمت بدن در يك زمان به اين بيماري مبتلا شود. o        ريه ها شايعترين قسمتي هستند كه در ساركوئيدوز مبتلا مي شوند. از هر 10 نفر افراد مبتلا به ساركوئيدوز، در 9 نفر انها درگيري ريه ها ديده مي شود.

o        غدد لنفاوي چه در قفسه سينه و يا جاهاي ديگر بدن در 3 نفر از هر 4 نفر مبتلا، درگير مي شوند.o        از هر 4 نفر، 1 نفر دچار مشكلات پوستي مي شود.

o        از هر 4 نفر، 1 نفر دچار مشكلات چشمي مي شود.

o        از هر 20 نفر، 1 نفر دچار مشكلات قلبي مي شود.

o        از هر 20 نفر، 1 نفر دچار مشكلات سيستم عصبي مي شود.o        ساركوئيدوز ممكن است ساير قسمتهاي بدن مثل مغز استخوان، كبد، طحال، كليه ها، قلب، سيستم عصبي و كيسه صفرا را هم درگير نمايد. 

ساركوئيدوز چگونه ايجاد شده و پيشرفت مي كند؟

تقریبا حدود نیمی از افراد مبتلا به سارکوئیدوز نمی دانند که به این بیماری مبتلا هستند. در این افراد، زمانی بیماری تشخیص داده می شود که به دلیل دیگری از قفسه سینه عکس رادیوگرافی گرفته شود. انها معمولا هیچ علامتی ندارند. از هر 10 نفر مبتلا در 4 نفر از آنها علایم اختلال، بسیار به سرعت  و در عرض 2 هفته بروز می کند. به این حالت سارکوئیدوز حاد گفته می شود. معمولا سارکوئیدوز حاد پیش آگهی خوبی دارد و بدون درمان نیز بهبود می یابد.

سندرم  Löfgren نوعی از سارکوئیدوز حاد است که ترکیبی از اریتم نودوزا همراه با تورم یا بزرگی غدد لنفاوی

 که در عکس قفسه سینه دیده می شود، التهاب چشمها و درد مفاصل می باشد. این سندرم بسرعت ظاهر

شده و اغلب بدون درمان خاصی بهبود می یابد.در سایر افراد، علایم آهسته تر و در عرض چند ماه بروز می کنند.

به این حالت، سارکوئیدوز مزمن گفته می شود. علایم ممکن است با گذشت زمان بدتر شود و اغلب مداخلات درمانی مورد نیاز است. 

علایم سارکوئیدوز چیست؟

علایم سارکوئیدوز در بین افراد مختلف، متفاوت می باشد. زیرا سارکوئیدوز می تواند بر سیستمها و قسمتهای زیادی از بدن تاثیر گذارد. علایم عمومی می توانند شامل تب، فقدان اشتها، احساس خستگی، کاهش وزن و درد مفاصل باشند. سایر علایم بستگی به محلی از بدن دارد که درگیر شده است.

o        ریه ها: شما ممکن است متوجه کوتاهی تنفس (به ویژه در زمان فعالیت)، سرفه، درد قفسه سینه و یا به طور نادر ممکن است سرفه خونی (هموپتز) داشته باشید.  

o        غدد لنفاوی: انها ممکن است متورم شده و شما متوجه توده هایی در زیر بازو، در گردن و یا در کشاله ران شوید. پزشک ممکن است متوجه تورم غدد لنفاوی در ناحیه قفسه سینه در زمان مشاهده عکس قفسه سینه شما بشود.

o        پوست: شما ممکن است توده های کوچکی را درست در زیر پوستتان حس کنید. همچنین ممکن است یک راش (لکه) ارغوانی رنگ و برجسته بر روی بینی، گونه ها، چانه و گوشها ایجاد شود. به این لکه، lupus pernio گفته می شود.

اریتم نودوزا نیز حالتی است که باعث ایجاد توده های قرمز و گردی اغلب در ساق پا می شود. این مساله ممکن است در واقع شروع بیماری سارکوئیدوز باشد و شایعترین نوع ضایعات پوستی در سارکوئیدوز می باشد.

o        چشمها: سارکوئیدوز می تواند باعث التهاب چشمها و در نتیجه تاثیر بر روی دید شما شود. چشمها معمولا قرمز و دردناک می شوند. اگر شما مبتلا به سارکوئیدوز هستید و علایم چشمی در شما بروز کرد، حتما به پزشک مراجعه کنید.

o        قلب: سارکوئیدوز باعث کند شدن کار قلب و یا منظم شدن ان می شود. آسیب به ریه ها که به علت سارکوئیدوز ایجاد شده می تواند تغییراتی در سمت راست قلب ایجاد کرده و ان را بزرگ نماید. این مساله می تواند در صورت عدم درمان باعث نارسایی سمت چپ قلب نیز شود. معمولا سارکوئیدوز باعث بزرگی قلب می شود که به ان کاردیومیوپاتی می گویند. این مساله به این معناست که قلب شما نمی تواند مثل قبل، قوی و موثر کار کند و به همین علت شما دچار تنگی نفس می شوید.

o        اعصاب: سیستم عصبی شما ممكن است به چندين روش در ساركوئيدوز درگير مي شود. اين بيماري مي تواند باعث بروز سردرد، مشكل در بلع، افتادگي صورت، نوعي مننژيت و مشكلات بينايي و شنوايي گردد. همچنين ممكن است بي حسي، احساس مورمور كردن و خواب رفتگي در صورت، دستها و پاهاي شما ايجاد شود. در موارد نادر حتي ممكن است تشنج و يا سكته نيز بروز كند.

o        كليه ها:‌ ساركوئيدوز تاثير زيادي بر روي كليه ها دارد و با بالا بردن سطح كلسيم خون، باعث بروز سنگه كليه مي گردد.

o        كبد و طحال:‌اين ارگانها ممكن است بزرگ شوند. اين مشكل در مواقع نادري مي تواند باعث مشكل در انعقاد خون و در نتيجه بروز كم خوني شود. 

چگونه ساركوئيدوز تشخيص داده مي شود؟

نوع بررسيهاي صورت گرفته توسط پزشك براي تشخيص ساركوئيدوز بستگي به اين دارد كه كدام قسمت از بدن شما دچار التهاب شده است.

 آزمايشاتي كه براي بررسي درگيري ريه ها و قفسه سينه صورت مي گيرد:عكس راديولوژي قفسه سينه و سي تي اسكن:

 اگر پزشك به درگيري ريه هاي شما شك كند، تصميم به گرفتن عكس راديولوژي قفسه سينه و يا سي تي اسكن براي بررسي بيشتر ناحيه قفسه سينه مي گيرد.

آزمون هاي عملكرد ريه:‌

به شما ممكن است توصيه شود كه آزمون عملكرد ريه يا اسپيرومتري انجام دهيد. اسپيرومتر وسيله اي است كه مقدار هوايي كه شما از ريه هايتان خارج مي كنيد را اندازه مي گيرد.

بيوپسي ريه:‌ براي قطعي كردن تشخيص، در بيشتر موارد از محل التهاب در ريه ها، نمونه گيري (بيوپسي) انجام مي شود. اين كار در ريه ها، معمولا از طريق عبور دادن يك دوربين كوچك از طريق بيني، تراشه و بعد ريه ها صورت مي گيرد. به اين فرايند، برونكوسكوپي گفته مي شود. سپس نمونه اي از بافت ريه برداشته شده و به ازمايشگاه فرستاده مي شود. نواحي دچار التهاب در ساركوئيدوز، نماي خاصي در زير ميكروسكوپ دارند.

آزمونهاي بررسي درگيري قلب در ساركوئيدوز:نوار قلب:

اگر پزشك احتمال بدهد كه قلب شما نيز گرفتار ساركوئيدوز شده است، ممكن است از شما بخواهد تا يك نوار قلب (الكتروكارديوگرام) بگيريد. نوار قلب، فعاليت الكتريكي قلب شما را ثبت كرده و چنانچه در اين زمينه مشكلي وجود داشته باشد، آن را نشان مي دهد. همچنين ممكن است از شما خواسته شود تا يك نوار قلب در حين فعاليت نيز بگيريد كه وضعيت الكتريكي قلب شما را در حين فعاليت و ورزش نشان مي دهد.

اكوكارديوگرام: گاهي نياز است كه اكوي قلبي (اسكن اولتراسوند قلب) نيز انجام دهيد. در صورتي كه قلب شما بزرگ شده باشد و يا گرفتار ساركوئيدوز شده باشد، در اكو مشخص خواهد شد. گاهي اوقات نيز نياز به انجام اسكن هاي دقيقتري از قلب وجود دارد.

 آزمونهاي بررسي گرفتاري چشم در ساركوئيدوز:

پزشكتان ممكن است شما را براي معاينه دقيق تر چشم حتي در صورتي كه علامت خاصي هم نداشته باشيد، به يك متخصص ارجاع دهد. اين مساله به اين دليل است كه اگر ساركوئيدوز چشم را گرفتار كند، ولي به سرعت درمان نشود؛ مي تواند به شدت بر روي بينايي تاثير گذارد.

ساير آزمايشات: آزمايشات خوني:

ممكن است چندين آزمايش خون براي جستجوي علايم التهاب براي شما انجام شود. معمولا سطح كلسيم نيز اندازه گيري مي شود، زيرا مقدار آن مي تواند در ساركوئيدوز افزايش يابد.  همچنين ممكن است سطح آنزيم خاصي در بدن شما به نام آنزيم مبدل انژيوتانسين بررسي شود. در بين حدود سه چهارم افراد مبتلا به ساركوئيدوز، سطح اين آنزيم بالا مي رود. گاهي اوقات پزشكان از اندازه گيري مكرر سطح اين آنزيم براي بررسي پاسخ به درمان ساركوئيدوز استفاده مي كنند.

نمونه برداري از بافت:‌ ممكن است پزشك شما تصميم بگيرد كه از مناطق مختلف بدن شما كه توسط ساركوئيدوز درگير شده، براي مثال پوست و يا غدد لنفاوي؛ نمونه گيري بافتي انجام دهد. همانند نمونه گيري از ريه ها، نمونه بافتهاي ديگر نيز به آزمايشگاه فرستاده مي شود.ساير بررسي ها: بسته به نوع علايم شما، ممكن است آزمايشات ديگري نيز براي شما درخواست شود. براي مثال اگر شما دچار گزگز و خواب رفتگي در اندامها و يا سردرد و بي حسي هستيد، ممكن است نياز به انجام سي تي اسكن و يا ام آر آي مغزي داشته باشيد.