غده هیپوفیز :(PITUITARY GLAND)

در این جا شما با تشریح مختصری درباره غده هیپوفیز و هورمون های مترشحه توسط آن آشنا خواهید شد.

غده هیپوفیز چیست؟

غده هیپوفیز غده ای اندوکرین (از غدد درون ریز) می باشد. این غده یک قسمت از سیستم پیام رسان خاص است که به تنظیم بخش وسیعی از عملکرد اندام ها کمک می کند.

images 

 

 

 

 

این غده با آزادسازی هورمونها ( انتقال دهنده های شیمیایی مخصوص )  به درون جریان خون به تنظیم عملکرد بدن کمک می کند. این هورمون ها در بدن به محل اصلی خود منتقل می شوند. سپس در این محل ها این هورمونها معمولا باعث آزادسازی هورمونهای ثانویه می شوند. محل اصلی می تواند غدد اندوکرین و یا هر نوع بافتی به عنوان مثال گروهی از سلولها باشد.غده هیپوفیز غالبا غده اصلی خوانده می شود به این دلیل که این غده چندین غده مترشحه دیگر نظیر تخمدانها ، آدرنال و بیضه ها را کنترل می کند.

 غده هیپوفیز دو قسمت اصلی دارد: بخش قدامی و خلفی هیپوفیز. این دو قسمت مغز هورمونهای مختلف را برای انتقال به دیگر نقاط بدن می فرستد.

 

غده هیپوفیز چگونه کار می کند؟

بدن شما پیوسته در حال تغییر می باشد. ضربان قلب، فشارخون و دمای بدن بسته این که چه کاری انجام می دهیم و در چه شرایط روحی- روانی به سر می بریم تغییر می کند.  بدن شما سیستم مخصوص به خود دارد که پیوسته خود و دیگر عملیات حیاتی بدن را مانیتور می کند. نه تنها این سیستم باید تغییرات بدن را مانتیور کند بلکه باید پاسخ مناسب و تعادل بدن را حفظ کند.یکی از این سیستم ها هیپوتالاموس و غده هیپوفیز می باشد.هیپوتالاموس اطلاعات مورد نظر را از دیگر منابع بدن درباره وضعیت عملکرد اصلی بدن دریافت می کند. و با استفاده از این اطلاعات حاصله می تواند به تنظیم عملکردی بدن کمک کند. یکی از راههایی که  هیپوتالاموس بدین وسیله می تواند کنترل و تنظیمات لازم برای بدن را بدست آورد توسط کنترل نمودن غده هیپوفیز است. هیپوتالاموس این کار را به وسیله هورمونهای خود که با غده هیپوفیز در ارتباط هستند انجام می دهد.از جمله دیگر چیزهایی که توسط هیپوتالاموس مانیتور می شود، میزان سطح هورمونهای مختلف در خون است. هیپوتالاموس سلولهای خاصی دارد که اطلاعات را از بدن دریافت می دارند و مشخص می شود که چه میزان از هر هورمون در بدن در جریان خون موجود می باشد. وقتی که سطح هر کدام از هورمون ها در بدن از یک میزان خاصی کمتر شود هیپوتالاموس تحریک می شود تا هورمون بیشتری آزاد کند.این هورمون ها که سطحشان کم شده بود به سمت غده هیپوفیز می روند تا به عنوان یک هشدار دهنده به این غده بگویند که مقادیر بیشتری از این هورمون کم شده را تولید کند و هورمونهایی که توسط این غده تولید می شوند دوباره وارد گردش جریان خون می شوند. خون هورمونهای تولید شده توسط غده هیپوفیز را به دیگر غدد اندوکرین نظیر غده تیروئید می برد.سپس هورمون های غده هیپوفیز غدد اندوکرین هدف را تحریک می کنند تا هورمون های مخصوص به خود را ترشح کنند. با ترشح شدن هورمونهای محلی تنظیم و تعادل در بدن به خوبی انجام میشود. به عنوان مثال، هورمونهایی که از غده تیروئید ترشح می شوند باعث افزایش میزان سوخت و ساز بدن می گردند. در برخی موارد، به دلیل افزایش سطح هورمونهای تولید شده محلی هیپوتالاموس و هیپوفیز از ترشح هورمون خودداری می کنند. به این فرایند فیدبک منفی گفته می شود و بدین سبب از افزایش اضافی هورمون ها جلوگیری می شود.

 

غده قدامی هیپوفیز هورمونهایی را آزاد می کند که مجموعه فعالیتهای بدن را از رشد تا تولید مثل کنترل می کند. این که آیا هورمون از هیپوفیز قدامی آزاد شود یا خیر توسط دستور هیپوتالاموس کنترل می شود. حداقل 7 هورمون مختلف هستند که توسط غده هیپوفیز قدامی ترشح می شوند. هیپوفیز خلفی تنها دو هورمون ترشح می کند.

 

هیپوفیز قدامی  چندین هورمون تولید و آزاد می نماید

هورمون آزاد شده

بافت هدف

عملکرد

تحریک کننده هورمون فوق کلیه -ACTH

قشر فوق کلیه

تحریک ترشح کورتیزول از غدد فوق کلیوی . کورتیزول در کنترل سوخت و ساز بدن، میزان قند خون و فشار خون نقش موثری دارد. آن همچنین یک عامل ضد التهاب است و به بدن در مقابله با فشارهای خاص مثل خونریزی و یا روزه داری کمک می کند.

FSH- هورمون تحریک کننده فولیکول

تخمدانها و بیضه ها

در زنان باعث تحریک تخمدان ها برای تخمک گذاری می شود. همچنین باعث افزایش هورمون استروژن می گردد. در مردان در بیضه ها باعث تولید اسپرم می شود.

GH- هورمون رشد

در بسیاری از سلولهای بدن

اثر بسیار بارز آن درکودکان افزایش قد می باشد. در بزرگسالان و کودکان باعث کنترل حجم ماهیچه ای و چربی در بدن می باشد. همچنین باعث بهبود زخم ها شده و سیستم ایمنی بدن را بالا می برد.

هورمون  LH

تخمدانها و بیضه ها

باعث تخمک گذاری می شود-  و منجر می شود تا تخمک آزاد شود و آماده باروری گردد. در مردان موجب می شود تا سلولهای بیضه ها تحریک شوند و تستوسترون تولید شود.

MSH- ملانوسیت

در مغز

نقش اصلی آن در بدن انسان ناشناخته است. اما گویی در فعالیت های مغزی تاثیر گذار است. وقتی مقدار ملانوسیت زیاد باشد، موجب تیرگی پوست می شود.

پرولاکتین

سینه

با دیگر هورمونها در ارتباط است. و پرولاکتین سینه ها را برای شیردهی تحریک می کند. حتی گاهی در زنان غیرباردار این اتفاق رخ داده است. مردان نیز پرولاکتین دارند اما عملکرد آن در مردان به درستی شناخته نشده است.

هورمون تحریک کننده تیروئید-TSH

غده تیروئید

هورمون تیروئید ، غده تیروئید را برای تولید هورمون تیروئید تحریک می کند. دو هورمون تری ادوتیرونین تی 3

و   تیروکسین  تی .4. این هورمونها به کنترل عملکرد  نظیر تنظیم دمای بدن ، ضربان قلب و متابولیسم بدن کمک می کنند .

 

هیپوفیز خلفی  چندین هورمون تولید و آزاد می نماید

هورمون آزاد شده

بافت هدف

عملکرد

ADH - هورمون ضد ادراری

کلیه

ادرار را کاهش می دهد. و موجب می شود که آب بیشتری در کلیه ها جمع شود و دوباره به گردش خون برگردد.  و این عمل حجم ادرار را کاهش می دهد. این هورمون همچنین باعث افزایش فشار خون می گردد.

اکسی توسین

سینه ها و رحم

موجب انقباضات رحمی در زمان زایمان می شود. و در زمان شیردهی نیز باعث خارج شدن شیر از سینه ها می شود

 
 
 
برخی اختلالات غده هیپوفیز شامل آکرومگالی (بزرگ شدن عرضی بدن مثلا بزرگ شدن دست ها و پاها و یا بزرگ شدن فک ) و سندرم کوشینگ می باشند. 

 مترجم : هدی ذاکری